२० असोज, २०८३ (६ अक्टोबर, २०२६)
काठमाडौँ। विश्वकै सबैभन्दा ठूलो आणविक हतियार भण्डार रहेको रुसले पछिल्लो समय पोल्यान्ड र लिथुवानियाबाट घेरिएको आफ्नो गैर-भूभाग कलिनिनग्रादमाथि खतरा देखाउँदै नेटोलाई कडा चेतावनी दिएको छ। रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले कलिनिनग्रादमाथि आक्रमण भए आफूसँग उपलब्ध सम्पूर्ण सैन्य शक्ति र आणविक हतियार प्रयोग गर्न तयार रहेको घोषणा गर्नुभयो। तर, युक्रेन आक्रमण सुरु भएयता बारम्बार दिइएको यस्ता धम्कीलाई पश्चिमा मुलुक र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले गम्भीरतापूर्वक लिन छाडेका छन्।
युक्रेन युद्धको प्रारम्भिक चरणमा रुसी आणविक धम्कीका कारण अमेरिका र उसका सहयोगी राष्ट्रहरू युक्रेनलाई सैन्य सहयोग बढाउन सतर्क देखिएका थिए। तर, समय बित्दै जाँदा चीन, भारत र अमेरिकाजस्ता शक्तिशाली मुलुकहरूले आणविक हतियारको प्रयोगविरुद्ध स्पष्ट अडान लिएपछि रुसको आणविक निरोधक क्षमता घट्दै गयो। यसैको परिणाम स्वरूप पश्चिमा मुलुकहरूले युक्रेनलाई ट्याङ्क, लडाकु विमान र रुसको भित्री भूभागसम्म प्रहार गर्न सक्ने लामो दूरीका क्षेप्यास्त्रहरू उपलब्ध गराउन थालेका छन्। सन् २०२५ मा युक्रेनले ‘अप्रेसन स्पाइडर वेब’ मार्फत रुसको रणनीतिक आणविक बमवर्षक विमानमाथि सफल ड्रोन आक्रमण गर्दासमेत रुसले जवाफी आणविक कारबाही गर्न सकेन।
नेटोकी पूर्वउपमहासचिव रोज गोटमोलरका अनुसार आणविक हतियारले परम्परागत सैन्य आक्रमण रोक्न सक्छ भन्ने ‘आणविक निरोध’ (Nuclear Deterrence) को सिद्धान्त पछिल्लो समय पूर्ण रूपमा असफल साबित भएको छ। यस्तो असफलता रुसमा मात्र नभई इरान-इजरायल द्वन्द्व तथा भारत-पाकिस्तानबिचको भिडन्तमा पनि स्पष्ट देखिएको छ। विश्वको महाशक्ति बन्ने मुख्य आधार नै आणविक हतियार रहेको रुसका लागि यो स्थिति ठूलो धक्का मानिएको छ।
आणविक धम्कीको असर घट्नु सकारात्मक देखिए पनि यसले विश्व सुरक्षामा नयाँ जटिलताहरू थपिदिएको छ। आणविक विकल्प बेकामे बनेपछि रुसले युरोपमा तोडफोड, साइबर हमला र ड्रोन घुसपैठजस्ता ‘हाइब्रिड वार’ तथा युक्रेनमा नागरिक ठेगानाहरूमा भीषण बमबारी तीव्र बनाएको छ। यसका साथै, अमेरिकी आणविक सुरक्षा छाताभित्र रहेका युरोपेली तथा एसियाली सहयोगी राष्ट्रहरूमाथि शत्रु देशहरूले परम्परागत युद्ध सुरु गर्न सक्ने जोखिम बढेको छ, जसले समग्र विश्वव्यापी सुरक्षा व्यवस्थालाई थप अनिश्चित र खतरनाक मोडमा पुर्याएको छ।
