हवाना । अमेरिकी खुफिया एजेन्सी सीआईए (CIA) का प्रमुख जोन र्याटक्लिफको हवाना भ्रमणपछि क्युबामा अमेरिकी सैन्य आक्रमणको आशंका तीव्र रूपमा बढेको छ। क्युबा सरकारले सम्भावित सैन्य मुठभेडलाई मध्यनजर गर्दै युद्धस्तरमा तयारी तीव्र पारेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यम सीएनएन (CNN) का अनुसार क्युबा सरकारले देशभरका नागरिकहरूलाई छापामार (गुरिल्ला) युद्धको तालिम दिन सुरु गरेको छ भने आपत्कालीन अवस्थाका लागि तयारी अवस्थामा रहन निर्देशन दिएको छ। राजधानी हवानाका कयौँ सरकारी भवनहरूलाई सम्भावित अमेरिकी हमलाको सामना गर्ने गरी आन्तरिक तयारी गर्न भनिएको छ।
क्युबा लामो समयदेखि अमेरिकी तेल नाकाबन्दी र आर्थिक दबाबको सामना गरिरहेको छ। पछिल्लो समय क्युबाका विभिन्न क्षेत्रमा चरम विद्युत कटौती, इन्धन संकट र अत्यावश्यक वस्तुहरूको अभाव चुलिएको छ। अमेरिकी नाकाबन्दीको विरुद्धमा क्युबाका राष्ट्रपति मिगुएल डियाज–क्यानेलले यसै महिनाको सुरुमा विरोध प्रदर्शनको नेतृत्व समेत गरेका थिए।
नागरिकलाई छापामार युद्धको तालिम र पुरानो रणनीति
क्युबाको सरकारी सञ्चार माध्यमहरूले सर्वसाधारण नागरिकहरूले सैन्य प्रशिक्षण लिइरहेका दृश्यहरू सार्वजनिक गरेका छन्। क्युबाका पूर्व राष्ट्रपति फिदेल कास्त्रोको ‘सम्पूर्ण जनसङ्ख्याको लडाइँ’ (War of all the people) भन्ने रणनीतिको आधारमा नागरिकहरूलाई छापामार युद्ध सिकाइँदै छ।
सार्वजनिक भएका केही भिडियोहरूमा क्युबाली सैनिकहरू पुराना सोभियतकालीन हतियारहरूसहित अभ्यास गरिरहेको देखिन्छ। सैन्य इतिहासकार हाल क्लेपाकका अनुसार आधुनिक हतियारको अभाव भए तापनि क्युबाको सेना र सङ्गठित नागरिकहरूले अमेरिकी आक्रमणको लामो समयसम्म प्रतिरोध गर्न सक्ने क्षमता राख्दछन्।
सीआईए प्रमुखको भ्रमण र तेल नाकाबन्दी
यसै हप्ता अमेरिकी खुफिया एजेन्सी सीआईएका प्रमुख जोन र्याटक्लिफ ‘यूनाइटेड स्टेट्स अफ अमेरिका’ लेखिएको विमानसहित क्युबाको राजधानी हवाना पुगेका थिए। क्युबा मामिलाका विशेषज्ञ पीटर कर्नब्लुहले यसलाई ‘दबावमूलक कूटनीति’ को सङ्ज्ञा दिएका छन्।
अमेरिकाले जनवरी महिनादेखि नै भेनेजुएलाबाट क्युबा भइरहेको तेल आपूर्तिमा पूर्ण रूपमा रोक लगाएको छ। क्युबामा गत जनवरी ९ यता कुनै पनि ठुलो तेल ढुवानी पुग्न सकेको छैन, जसका कारण त्यहाँको कालोबजारमा पेट्रोलको मूल्य प्रति ग्यालन ३५ डलरसम्म पुगेको छ। इन्धन अभावका कारण अस्पतालहरूमा शल्यक्रिया स्थगित भएका छन् भने औषधि र खाद्यान्नको चरम संकट उत्पन्न भएको छ।
क्युबामा ट्रम्पको व्यावसायिक नजर
अमेरिकी पूर्व राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले क्युबालाई राजनीतिक मात्र नभई व्यावसायिक दृष्टिकोणले हेरिरहेका छन्। सन् १९९८ र २०११–१२ मा पनि ट्रम्पको कम्पनीले क्युबामा गल्फ कोर्स र पर्यटन लगानीको सम्भावना अध्ययन गरेको थियो। हालै ट्रम्पले क्युबालाई ‘असफल देश’ भन्दै त्यहाँको जमिन र मौसमको प्रशंसा गरेका छन्। तर क्युबा समुद्री आँधी (हरिकेन) को जोखिम क्षेत्रमा पर्दैन भनी ट्रम्पले दिएको अभिव्यक्ति भौगोलिक रूपमा त्रुटिपूर्ण रहेको विज्ञहरूले औँल्याएका छन्।
क्युबा–अमेरिका सम्बन्धको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
सन् १८९८ मा स्पेन–अमेरिका युद्धपछि क्युबा स्वतन्त्र भए पनि त्यहाँको राजनीति र अर्थतन्त्रमा अमेरिकी कम्पनीहरूको नियन्त्रण थियो। सन् १९५९ मा क्रान्तिकारी नेता फिदेल कास्त्रोले छापामार युद्धमार्फत तानाशाह बतिस्तालाई सत्ताच्युत गरे। सत्ता सम्हालेपछि कास्त्रोले कम्युनिष्ट नीति अपनाउँदै अमेरिकी कम्पनीहरूको राष्ट्रियकरण गरेपछि अमेरिकाले क्युबामाथि पूर्ण आर्थिक प्रतिबन्ध लगाएको थियो।
त्यसपछि क्युबा सोभियत सङ्घ (रुस) को नजिक पुगेको थियो। क्युबामा ५५ वर्षसम्म कुनै पनि अमेरिकी राष्ट्रपतिले भ्रमण गरेका थिएनन्, जुन सिलसिला सन् २०१५ मा तत्कालीन राष्ट्रपति बराक ओबामाको भ्रमणपछि तोडिएको थियो। अमेरिकी खुफिया एजेन्सीले फिदेल कास्त्रोलाई मार्न ६०० भन्दा बढी पटक असफल प्रयास गरेको इतिहास छ। सन् २०१६ नोभेम्बर २५ मा ९० वर्षको उमेरमा कास्त्रोको निधन भएको थियो।
