काठमाडौं, १७ कार्तिक ।
स्थान : सिंहदरबारको दक्षिणी गेट
समय : बिहान १०:३६ बजे
दृश्य : सिंहदरबारभित्र जान पास पर्खिनेहरूको भीड
कोही फोनमा कसैलाई पास चाँडो पठाइदिन भनिरहेका थिए। त्यही भीडमा हतास मुद्रामा देखिए मोरङका ३८ वर्षीय सन्तोषकुमार साह। भित्र भनसुन गर्न उनको कोही रहेनछ। त्यही भएर उनी झन्डै एक घण्टा पटक—पटक दुई हात जोडेर प्रहरीलाई अनुनयविनय गरिरहेका थिए।
‘सर मलाई भित्र पस्न दिनुस्। म गरिब छु। होटललाई कहाँबाट पैसा तिर्ने ?’, साहको भनाइ थियो।
तर, प्रहरीले उनको बिन्ती सुनेन। त्यसपछि साहले प्रहरी हवल्दार आनसिंह चौधरीका खुट्टै ढोगेर भने, ‘सर मलाई भित्र जान दिनुस्। यहाँ मलाई कसैले चिन्दैन। हाम्रो भगवान् भनेकै तपाईं नै हो।’
प्रहरी : मन्त्रालयले भित्रबाट पास पठाएर बोलायो भने मात्रै जान दिन्छौं।
सन्तोष : (एकछिनपछि) त्यसो भए मेरो समस्याबारे एउटा निवेदन लेखेर भित्र पठाइदिनुस्।
प्रहरी : यहाँ निवेदनसिवेदन लेखिँदैन। उत्तै बाहिर जानुस्।
साहलाई न प्रहरीले पासको व्यवस्था गरिदियो न त उनको माग सिंहदरबारभित्र बस्नेहरूसम्म नै पुर्याइदियो। उनकी श्रीमती सुनिता वैदेशिक रोजगारीका क्रममा बिरामी परिन्। विदेश गएको २२ महिनापछि स्वदेश फर्किएकी छन्। होटलको क्वारेन्टाइनमा बसेकी छन्। त्यहाँ दिनकै ३ हजार रुपैयाँ तिर्नुपर्छ।
‘घरबाट ६ हजार लिएर आएको थिएँ। होटललाई तिर्दै सकियो’, साहले भने, ‘गोजी खाली भयो। होटलमा राख्ने हिम्मत छैन।’
होटलवालाले ‘प्रधानमन्त्री कार्यालयमातहत रहेको सीसीएमसी’ले सिफारिस गरिदियो भने घरकै क्वारेन्टाइनमा लगेर राख्न सकिन्छ भनेपछि सिंहदरबार आएको उनले सुनाए। उनी मध्याह्न १२ बजेसम्म भोकै थिए। कसैलाई फोन गर्न उनको मोबाइलमा न ब्यालेन्स थियो न त गोजीमा नगद नै।
उनी गौशालाबाट बस चढेर सिंहदरबारको पश्चिम गेटमा ओर्लिएका थिए। प्रहरीले त्यहाँबाट भित्र पस्न दिएनन्। सर्वोच्च अदालत अगाडिको बाटो हुँदै दक्षिणी गेटमा आइपुगे। तर, उनले आफ्नो सिंहदरबार टेक्नै पाएनन्। भित्र पहुँच हुनेहरूले त सिंहदरबार प्रवेश गर्ने अनुमति सहजै पाउँछन्। सर्वसाधारण नागरिक भने निरीह भएर गेटबाटै फर्किनुपर्छ।
०००
दक्षिणी गेटछेउ पर्खालमा अडेसो लागेर थचक्क भुइँमै बसेकी थिइन्, ५५ वर्षीया ताराकुमारी परियार। मुगुको खत्याड गाउँपालिकाकी परियारले हरियो चुन्नी, नीलो कुर्था र खुट्टामा फिते चप्पल लगाएकी थिइन्। यसले उनको कठिन जीवनयापनको वास्तविकता झल्काउँथ्यो। उनी केही आर्थिक सहयोगको आशामा काठमाडौं आएकी हुन्। तर, गृह मन्त्रालयमा गएर आफ्ना दु:खपीडा सुनाउने धोको पूरा हुन सकेन। दिनभर भुइँमै बसेर भित्र छिर्ने पास पर्खिरहिन्। भित्रबाट पास आउँदै आएन। उनको झोलाभरि औेषधिका खोल र रित्तिएका बट्टा थिए।
‘द्वन्द्वकालको चोटले बुढा (श्रीमान्) मरिगए। साना बालबच्चा छन्। घरमा खान्या अन्न छैन, विहाल भयो’, उनले दु:खको पोको खोलिन्, ‘के गर्न्याँ ? कलेजोमा बोसो पलाएको छ। डाक्टरले अपरेसन गर्न भनेको छ। आँखा देख्दिनँ, कान सुन्दिन। दसैंमा एक पावा मासुसमेत चाख्न पाइनँ। भोकभोकै मरिने भयो।’
दुई वर्षअघि अपरेसन गरेका गोडाहरू हिँड्न मान्दैनन्। सरकारले सहयोग गरिहाल्छ कि भन्ने आसमा सिंहदरबारभित्र जान खोजे पनि पास आउँदैन। उनले सिंहदरबारभित्र कहिले टेक्न पाउँछिन् ? सरकारलाई उनले आफ्नो व्यस्था कहिले सुनाउन पाउने हुन् ? प्रश्न जो छ।
०००
नुवाकोट ककनी–४ का बलराम बानियाँ बिहान ११ बजे हतारिँदै झ्याल नम्बर १ मा उभिएका थिए। गाउँको स्कुलका अध्यक्ष रहेका बानियाँ ऊर्जा र अर्थ मन्त्रालयमा जानु रहेछ। पहिरोले स्कुलमा क्षति पुर्याएका कारण मन्त्री भेटेर माग्नु रहेछ आर्थिक सहयोग। तर, सिंहदरबार पस्न पास राखेकोमा उनी आक्रोशित देखिन्थे।
‘होइन हामीले भोट दिएर नेता बनाउने, मन्त्री बनाउने, प्रधानमन्त्री बनाउने अनि हामीसँग भेट्नुपर्दा उनीहरूलाई असुरक्षा बढ्ने ?’, उनी भनिरहेका थिए, ‘यो कस्तो सुरक्षा व्यवस्था हो ? जनताको सिंहदरबारमा जनता नै पस्न नपाउने ? जनताको काम लिएर आएको छु। घण्टौं बाहिर रोकिदिने ?’
०००
मध्याह्न १२ बजेको चर्को घाममा छटपटिँदै थिए नवीन दाहाल। सेतो क्यापले अनुहारमा पसिना पुछिरहेका थिए। विदेश गएका बुवा उतै बिरामी परेकाले घर फर्काउन सहयोग माग्न दाङबाट काठमाडौं आएका रहेछन् उनी। सिंहदरबारमा काम गर्ने गाउँले दाइले सहयोग गर्ने भनेपछि आए पनि सिंहदरबार गेटमा निकै बेरसम्म पास पाएनन्।
उनी फतफताउँदै थिए, ‘भित्र के नै राखेको छ र हामीसँग डराउनुपर्ने ? जनताका प्रतिनिधिलाई जनताले भेट्नै नपाउने ? यो कस्तो निरंकुश शासन हो ? दु:खसुख यतै गरिन्थ्यो। जसरी हुन्छ बुवालाई सकुसल फर्काउन पाए हुन्थ्यो।’
०००
हाम्रो देशको प्रमुख प्रशासनिक केन्द्र हो सिंहदरबार। जहाँ सर्वसाधारण नागरिकले पाइला टेक्नै पाउँदैनन्। उनीहरू आफ्ना दु:ख, व्यथा प्रधानमन्त्री, मन्त्री र सरकारी अधिकारीलाई सुनाउनबाट वञ्चित छन्। मन्त्रालयमा पहुँच हुनेहरू मन्त्रीहरूसँग चिया खान र गफ गर्न जति पटक पनि पस्न पाउँछन्। गाउँको समस्या लिएर आउने नागरिकलाई प्रहरीले गेटबाटै फर्काउँछन्। गेटमा पासको छेकबार लगाउँछन्।
गेटमा एकछिन बसौंभन्दा ठाउँ छैन। भित्रबाट तत्काल पास पनि आउँदैन। ६८ वर्षका योगेन्द्र गुरो दनुवार भनिरहेका थिए, ‘उभिन कठिन भइरहेको छ।’ उनी ‘जनताको काम’ लिएर बाराको निजगढबाट काठमाडौं आएका हुन्।
१०:५२ बजे गेटमा भेटिएका उनले भने, ‘हाम्रो खानेपानीको मुहान जीर्ण भयो। नयाँ मुहानका लागि खानेपानी मन्त्रालयमा जाने हो’, उनले भने, ‘हाम्रै क्षेत्रका माननीयज्यू उमाकान्त चौधरी खानेपानीमन्त्री हुनुभएको छ। हिउँदमा पानी सुकेर हैरान हुन्छ।’
दनुवारसँगै आएका ऋणबहादुर कटुवाल (वर्ष ५७) पास पर्खिंदापर्खिंदा दिक्क मानिरहेका थिए। ‘हामीले हिजो भोट दिएर जितायौं,’ उनले भने, ‘आज भेट्न पास चाहिने रे !’अन्नपूर्णपोष्ट
