काठमाडौँ । नेपाल इन्स्टीट्युट फर इन्टरनेशनल कोअपरेसन एण्ड इन्गेजमेन्ट (एन.आई.आई.सी.ई) ले ललितपुरको हात्तीवनस्थित आफ्नै हलमा “सिंगापुरको आर्थिक सफलता र भ्रष्टाचार नियन्त्रणको नमुना: के नेपालमा लागू गर्न सकिन्छ?” विषयक विशेष विचार-विमर्श कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ।
आइतबार आयोजित सेमिनारमा सिंगापुर कसरी विकासशील राष्ट्रबाट विश्वकै अग्रणी र समृद्ध अर्थतन्त्र बन्न सफल भयो भन्नेबारे गहन समीक्षा गरिएको थियो। साथै, नेपालले त्यहाँको सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण प्रणाली र नवप्रवर्तनमा आधारित विकास नीतिबाट लिन सक्ने व्यावहारिक पाठहरूका बारेमा सहभागी विज्ञहरूले आ-आफ्नो धारणा राखेका थिए।
सुशासन, कानुनी शासन र प्रभावकारी संस्थाहरू
कार्यक्रमका मुख्य वक्ता सिंगापुरको ‘सोसाइटी अफ फाइनान्सियल सर्भिस प्रोफेसनल्स’ का पूर्व अध्यक्ष लियोङ से हायनले सिंगापुरको आर्थिक छलाङ र विकास यात्राका मुख्य आधारहरूबारे कार्यपत्र प्रस्तुत गरे। सुशासन, विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धा, व्यवसाय सञ्चालनको सहजता र भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा सिंगापुरले पाएको अन्तर्राष्ट्रिय सफलता कुनै एउटा नीतिको मात्र प्रतिफल नभएको उनले स्पष्ट पारे। यो बलियो संस्थागत संरचना, दीर्घकालीन योजना र बदलिँदो विश्व परिवेश अनुसार निरन्तर परिमार्जन हुने रणनीतिका कारण सम्भव भएको उनको भनाइ थियो।
सिंगापुरको भ्रष्टाचार नियन्त्रण मोडलको व्याख्या गर्दै लियोङले कडा कानुनी कार्यान्वयन, पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र निकाय र कठोर सजायको त्रिवेणीले नै त्यहाँ भ्रष्टाचार न्यूनीकरण गरेको बताए। भ्रष्टाचारमा संलग्न जुनसुकै व्यक्ति पनि कानुनी फन्दामा पर्ने सम्भावना शतप्रतिशत जस्तै हुने भएकाले यसले समाजमा कडा चेतावनीको काम गरेको उनले उल्लेख गरे। व्यक्तिको पद, शक्ति वा सामाजिक हैसियत जेसुकै भए पनि कानुन सबैलाई बराबर लाग्ने हुनाले नै सुशासन र कानुनी शासनमाथि जनताको अटुट विश्वास कायम रहेको उनले थपे।
वित्तीय अनुशासन र सामाजिक सुरक्षाको अनौठो सन्तुलन
लियोङले सिंगापुरको विशिष्ट आर्थिक रणनीतिले कडा वित्तीय अनुशासन र लक्षित सामाजिक सहयोगलाई कसरी एकसाथ अगाडि बढाएको छ भन्नेबारे चर्चा गरे। सिंगापुरले सधैं सन्तुलित बजेट, सार्वजनिक खर्चमा कडा नियन्त्रण र दीर्घकालीन वित्तीय दिगोपनलाई केन्द्रमा राखेको उनले बताए। आवास, स्वास्थ्य सेवा र निवृत्तिभरण (पेन्सन) का लागि बनाइएका वैज्ञानिक प्रणालीहरूका कारण आम नागरिकले आधारभूत आवश्यकतामा सहज पहुँच पाएका छन्, जसले भावी पुस्तामाथिको वित्तीय भारलाई समेत सुरक्षित रूपमा सीमित गरेको छ।
नवप्रवर्तन र गल्तीबाट सिक्ने क्षमता
कार्यक्रममा सिंगापुरको विकासको मुख्य इन्जिन मानिने नवप्रवर्तन (इनोभेसन) बारे पनि विस्तृत छलफल भयो। लियोङले “सामान्य विवेकमा आधारित नवप्रवर्तन” (Common-Sense Innovation) को अवधारणा अघि सार्दै नवप्रवर्तनलाई जटिल प्रविधि वा वैज्ञानिक अनुसन्धानमा मात्र सीमित राख्न नहुने तर्क गरे। दैनिक समस्याहरूको व्यावहारिक समाधान, सेवा प्रवाहमा सुधार र कार्यक्षमता बढाउन लगातार नयाँ उपाय खोज्ने सोच नै वास्तविक नवप्रवर्तन भएको र यसलाई राज्यले प्रोत्साहन, सीप विकास र जनसहभागिता मार्फत तल्लो तहसम्म पुर्याएको उनले स्पष्ट पारे।
सिंगापुरको सबैभन्दा ठूलो शक्ति नै विगतका गल्तीहरूबाट सिक्ने र बदलिँदो परिस्थिति अनुसार आफूलाई तुरुन्तै ढाल्न सक्ने क्षमता रहेको उनले उल्लेख गरे। बाहिरी विश्वले सिंगापुरको चमक र सफलता मात्र हेर्ने गरेको टिप्पणी गर्दै उनले देशलाई यो उचाइमा पुर्याउन भूमिका खेलेका पुराना चुनौती, असफलता र तीतो नीतिगत पाठहरूको अध्ययन गर्नु झनै महत्त्वपूर्ण हुने सुझाव दिए।
छलफलको अन्तिम सत्रमा नेपालको वर्तमान सामाजिक, आर्थिक तथा राजनीतिक यथार्थ, भौगोलिक अवस्थिति र प्रशासनिक संरचनाको पृष्ठभूमिमा सिंगापुरको यस सफल मोडलका कुन-कुन व्यावहारिक पक्षलाई नेपाली माटो सुहाउँदो गरी आत्मसात् गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा सहभागीहरूबीच अन्तरक्रिया भएको थियो।
