काठमाडौं, २१ मंसिर । काठमाडौँ उपत्यका भित्रका युनेस्को विश्वसम्पदा सूचीमा सूचीकृत अनुपम विश्वव्यापी महत्वका सांस्कृतिक सम्पदाहरुका बिषयमा भिष्म बास्कोटाद्धारा लिखित नेपालमण्डल (विश्वसम्पदा लोकमाला) को शुक्रवार लोकार्पण गरिएको छ । खोजमूलक रुपमा तयार पारिएको उक्त पुस्तक ललितपुरको पाटन दरबार सङ्ग्रहालयमा आयोजित विशेष कार्यक्रममा संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री बद्री पाण्डेले लोकार्पण गर्नुभएको हो ।
चार अध्यायमा विभाजित ३ सय १२ पृष्ठ रहेको पुस्तकमा पशुपतिनाथ संरक्षित स्मारक क्षेत्र, बौद्धनाथ संरक्षित स्मारक क्षेत्र, स्वयम्भूनाथ संरक्षित स्मारक क्षेत्र, चाँगुनारायण संरक्षित स्मारक क्षेत्र, पाटन संरक्षित स्मारक क्षेत्र, भक्तपुर संरक्षित स्मारक क्षेत्र तथा हनुमानढोका संरक्षित स्मारक क्षेत्रलगायत काठमाडौं उपत्यका विश्वसम्पदा स्थल भित्रका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक तथा पुरातात्विक महत्वका सांस्कृतिक सम्पदाहरूका बारेमा समेटिएको छ । साथै नेपाल उपत्यकाभित्र (खोकना, साँखु र कीर्तिपुर) र बाहिर (गोरखा दरबार, नुवाकोट दरबार) का सम्भावित विश्वसम्पदा स्थललाई समेत पुस्तकमा समावेश गरिएको छ ।
पुस्तकमाथि समीक्षा गर्दै वरिष्ठ इतिहासविद् प्रा. दिनेशराज पन्तले लोकलयमा लेखिएको नेपालमण्डल नेपालको इतिहास संस्कृतिको दृष्टिकोणले नौलो प्रयोग भएको बताउनु भयो । उहाँले भन्नुभयो, “लोकलयमा लेखिएको यो पुस्तकमा नबुझिने या बुझिने कुराहरुलाई पनि गद्यमा टिप्पणी हालेर वडो परिश्रमपूर्वक खुलाउनु भएको छ । नेपालको इतिहास र संस्कृतिको दृष्टिकाणले बिल्कुलै एउटा नौलो प्रयोग भएको छ । त्यसैले लेखकलाई साधुवाद दिनै पर्छ ।”
यस्तै वरिष्ठ सञ्चारकर्मी तथा साहित्यकार डा. नवराज लम्सालले नेपालमण्डल पुस्तकबाट इतिहासको बिषयलाई काव्य रसमा प्रस्तुत गरेर साहित्यिक क्षेत्रमा नौलो थालनी भएको बताउनु भयो । मुनामदन छन्दको प्रयोग भएको भन्दै उहाँले पुस्तकमा काव्यात्मक प्रवाह रहेको पनि बताउनु भयो । नेपाली साहित्य परम्परामा सबै सूचना छन्दमा लेख्ने र लय हालेर वाचन गर्ने गरिएकोमा पछिल्लो समय आधुनिक गद्य तथा पद्य कविता लेख्दा लय परम्परा र सूचनालाई छन्दमा हालेर लेख्ने परम्परा हराउँदै गएको बताउनु भयो । तर नेपालमण्डल पुस्तकले हराउँदै गएको सूचनालाई लय प्रवाहमा ल्याउने कुरालाई जीवित पारेको र लक्ष्मीप्रसाद देवकाटाले पनि मन पराएको छन्दलाई नेपालको इतिहास जस्तो महत्वपूर्ण क्षेत्रमा घुसाएकोमा लेखक बाँस्काटाको प्रशंसा पनि गर्नुभयो ।
संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री बद्रीप्रसाद पाण्डेले नेपालमण्डल नेपालको मुटु रहेको भन्दै बाँस्कोटाद्धारा लिखित पुस्तकले सम्पदा, साहित्य र इतिहासको जगमा नेपाललाई समृद्धितिर लैजानका लागि महत्वपूर्ण योगदान गर्दै सांस्कृतिक प्राणतत्वलाई जीवित राख्ने काम गरेको बताउनु भयो ।
“नेपालमण्डलका भौतिक र अभौतिक सम्पदालाई पुस्तकमा समावेश गरिएको छ, सम्पदा र इतिहासबारेमा सिद्धहस्त चर्चा गरिएको छ, नेपालमण्डल देशको मुटु हो, यसबारेमा चित्रण गरेर लेख्नु महत्वकांक्षी काम हो, यसले हाम्रो इतिहास र संस्कृतिको जगेर्ना गर्दै सम्पदाको महत्व पहिचानमा भूमिका खेल्नेछ”, मन्त्री पाण्डेले भन्नुभयो ।
यस पुस्तकले नयाँ पुस्तालाई पनि हौसला प्रदान गर्दै इतिहासमा साहित्यिक कलम चलाउन प्रेरणा मिल्ने पनि उहाँले बताउनु भयो । नेपालको इतिहास, साहित्य र सम्पदाको माध्यमबाट विविधतापूर्ण संस्कृति र प्रकृतिलाई चलायमान बनाउन सकिनेमा उहाँको जोड थियो ।
यस्तै मन्त्रालयका सहसचिव डा. सुरेश सुरस श्रेष्ठले सम्पदा र संस्कृतिबारे सग्र्रह गरेर लोकलयलाई जीवन्त राख्दै ध्रुपद परम्परालाई निरन्तरता दिएकोमा लेखकलाई धन्यवाद दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, पुस्तक अहिलेको सन्दर्भमा संस्कृति, इतिहास र सम्पदा बुझ्न महत्वपूर्ण छ, लोकलयमा पठनपाठन गराउन सकेमा हराउँदै गएको सभ्यता ब्यूताउँन सकिनेछ” ।
लेखक भीष्म बाँस्कोटाले इतिहास र संस्कृतिको विषय निरस बन्दै गइरहेको वर्तमान सन्दर्भमा लोकलयमा लिखित यो पुस्तकले महत्वपूर्ण योगदान पु¥याउने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो । उहाँले ऐतिहासिक तथा पुरातात्विक महत्वका सम्पदालाई सर्वसाधारणले बुझ्ने गरी एकीकृत र लोकलयमा उक्त पुस्तकमार्फत् प्रस्तुत गरेको बताउनुभयो । उहाँले २०७६ सालमा सुरु गरेर २०८१ मा पुस्तक तयार पारेको जानकारी दिनुभयो ।
३१२ पृष्ठ लामो यस पुस्तकको मूल्य रु. ९५० रहेको छ, जसको प्रकाशन टिकाप्रकाश बाँस्कोटाले गर्नुभएको छ । यस पुस्तकको आवरण राजेन्द्रराज वज्राचार्यले तयार गरेका छन् । एकीकृत र लोकलयमा लिखित यो पुस्तक मौलिक र खोजमूलक पुस्तक हो । यसले नेपाली इतिहास, संस्कृति र सम्पदाको क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ । सम्भवत काठमाडौँ उपत्यका भित्रका विश्वसम्पदा सूचीमा सूचीकृत अद्वितीय विश्वव्यापी महत्वका सांस्कृतिक सम्पदाहरुलाई सिङगो एउटै मालाका रूपमा लोकलयमा प्रस्तुत गर्ने पहिलो श्रेय बाँस्कोटालाई नै जान्छ ।
