म्याग्दी, २२ कात्तिक । दसैँ–तिहारको बिदा र अनुकूल मौसमसँगै म्याग्दीको अन्नपूर्ण आधार शिविर (एबीसी) क्षेत्रमा पर्यटकको चहलपहल बढेको छ। अन्नपूर्ण गाउँपालिका–४ नारच्याङस्थित आधार शिविर, पञ्चकुण्ड ताल र मौरिस हर्जोग पदमार्गमा आन्तरिक तथा विदेशी पर्यटकको आगमन बढेसँगै स्थानीय पर्यटन व्यवसायमा समेत उत्साह थपिएको छ।
हिमालको काखमा पुगेर प्राकृतिक सौन्दर्यको अनुभव लिन चाहने पर्यटकका लागि यो क्षेत्र पछिल्लो समय आकर्षक गन्तव्यका रूपमा विकास हुँदै गएको छ। सीमित समयमै हिमाली पदयात्राको अनुभव लिन सकिने, मनोरम प्राकृतिक दृश्य अवलोकन गर्न पाइने र तुलनात्मक रूपमा छोटो अवधिमा यात्रा पूरा गर्न सकिने भएकाले विशेषगरी युवा तथा पारिवारिक पर्यटकको आकर्षण बढेको हो।
मौरिस हर्जोग पदमार्गका अभियानकर्मी तेज गुरुङका अनुसार दसैँपछि यस क्षेत्रमा पर्यटकको आगमन उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। नेपाल, भारतलगायत तेस्रो मुलुकबाट दैनिक करिब दुई सय पर्यटक अन्नपूर्ण आधार शिविरतर्फ जाने गरेको उहाँले जानकारी दिनुभयो।
गत असोजमा भएको मनसुनजन्य विपद्ले यस पदमार्गमा ठूलो क्षति नपुर्याएकाले पनि पर्यटकको आवागमन सहज भएको गुरुङको भनाइ छ। अन्य कतिपय पर्यटकीय क्षेत्रमा बाढीपहिरो र सडक अवरोधका कारण यात्रा प्रभावित भइरहेका बेला यो पदमार्ग सुरक्षित रहनु पर्यटन गतिविधिका लागि सकारात्मक बनेको छ।
पर्यटकको संख्या बढेसँगै पदमार्गमा रहेका होटल, रेस्टुरेन्ट तथा क्याम्पहरूमा चहलपहल बढेको छ। यसले स्थानीय व्यवसायीलाई उत्साहित बनाउनुका साथै पर्यटनबाट आम्दानी गर्ने अवसरसमेत विस्तार गरेको छ।
छोटो समयमै हिमाली गन्तव्यको अनुभव
समुद्री सतहबाट करिब चार हजार ५० मिटर उचाइमा अवस्थित अन्नपूर्ण आधार शिविर प्राकृतिक सौन्दर्य र साहसिक पर्यटनका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण गन्तव्य हो। अग्ला हिमशृङ्खला, हिमाली भूगोल, पञ्चकुण्ड ताल र आसपासको प्राकृतिक वातावरणले यहाँ पुग्ने पर्यटकलाई फरक अनुभव प्रदान गर्छन्।
लामो बिदा निकाल्न नसक्ने पर्यटकका लागि केही दिनमै हिमाली क्षेत्रको भ्रमण गर्न सकिने भएकाले पनि यो पदमार्ग लोकप्रिय बन्दै गएको छ।
हालै परिवारसहित अन्नपूर्ण आधार शिविरको भ्रमण गरेर फर्किनुभएकी म्याग्दी बहुमुखी क्याम्पसकी प्राध्यापक मनिता रायमाझीले यो पदयात्रा छोटो भए पनि साहसिक र मनमोहक रहेको अनुभव सुनाउनुभयो।
उहाँका अनुसार सीमित समयभित्र हिमाल, प्राकृतिक सौन्दर्य र पदयात्राको अनुभव लिन चाहनेहरूका लागि यो उपयुक्त गन्तव्य हुन सक्छ। परिवारका सदस्यसँगै यात्रा गर्दा प्रकृतिको आनन्द लिनुका साथै नयाँ ठाउँबारे बुझ्ने अवसरसमेत प्राप्त हुने उहाँको अनुभव छ।
पदयात्रामा थपिँदै सेवासुविधा
पर्यटकको आगमन बढ्दै जाँदा पदमार्गमा आवश्यक सेवासुविधा विस्तार गर्ने क्रम पनि अघि बढेको छ। हुमखोलादेखि आधार शिविरसम्मका विभिन्न स्थानमा अस्थायी संरचना निर्माण गरी चिया, खाजा, खाना तथा बासको व्यवस्था मिलाउन थालिएको छ।
यस्ता सुविधाले पदयात्रामा निस्कने पर्यटकलाई सहजता प्रदान गरेका छन्। विशेषगरी लामो दूरी हिँड्नुपर्ने र उचाइ बढ्दै जाने क्षेत्रमा खानपिन तथा विश्रामको व्यवस्था हुनु महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
तर पर्यटकको संख्या बढ्नु मात्रै पर्यटन विकासको पर्याप्त आधार होइन। पदमार्गको गुणस्तर, स्वच्छ खानेपानी, सरसफाइ, फोहोर व्यवस्थापन, सञ्चार सुविधा र आपत्कालीन उद्धार प्रणालीलाई पनि प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ। उच्च हिमाली क्षेत्रमा मौसम क्षणभरमै परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले सुरक्षित यात्राका लागि आवश्यक पूर्वतयारी र सूचना प्रणालीसमेत महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।
सडक विस्तारले बदलिँदै पदयात्राको स्वरूप
अन्नपूर्ण क्षेत्रमा पर्यटन विस्तारसँगै पदयात्राको परम्परागत स्वरूपमा पनि परिवर्तन आउन थालेको छ। वर्षौँदेखि यस क्षेत्रमा ट्रेकिङ गाइडका रूपमा कार्यरत अनिलका अनुसार मोदी खोला उपत्यकामा भइरहेको सडक विस्तारले पहिलेको लामो पदयात्रालाई छोट्याएको छ।
उनका अनुसार सडकको पहुँच बढेसँगै कतिपय पर्यटकले छोटो अवधिमै गन्तव्य पुग्ने विकल्प रोज्न थालेका छन्। यसले यात्रा सहज बनाए पनि पदयात्राको पुरानो अनुभव र स्थानीय बस्तीमा पर्यटकको बसाइ अवधिमा परिवर्तन ल्याएको छ।
पहिले स्थानीय बस्ती, जंगल, खोलानाला र परम्परागत बाटो हुँदै क्रमशः उचाइ चढ्दै जाने पदयात्रा अहिले कतिपय खण्डमा सडक पहुँचसँग जोडिएको छ। यसले पर्यटकको यात्रा समय घटाउनुका साथै स्थानीय व्यवसायमा उनीहरूको खर्च र बसाइको स्वरूपमा समेत प्रभाव पारेको गाइड अनिलको भनाइ छ।
केही पर्यटक छोटो बसाइ र कम बजेटका आवास रोज्ने तथा नजिकैका वैकल्पिक पदमार्गतर्फ आकर्षित हुने गरेको पनि उनले बताए।
सडक विस्तारले यातायात सहज बनाउनु सकारात्मक भए पनि त्यसले पदयात्राको मौलिकता र स्थानीय पर्यटन व्यवसायमा पार्ने प्रभावबारे ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ। सडक पहुँच र पदयात्राको प्राकृतिक विशेषताबीच सन्तुलन कायम गर्न सके यस क्षेत्रको पर्यटनलाई थप व्यवस्थित बनाउन सकिनेछ।
स्थानीय अर्थतन्त्रमा पर्यटनको प्रभाव
अन्नपूर्ण आधार शिविरमा बढेको पर्यटक आगमनले नारच्याङसँगै बेनी, भुरुङ–तातोपानी र आसपासका क्षेत्रका पर्यटन व्यवसायीलाई समेत उत्साहित बनाएको छ।
पदयात्रामा आउने पर्यटकले होटल तथा रेस्टुरेन्टमा गर्ने खर्चसँगै यातायात, खाद्यान्न, भरिया, गाइड र अन्य स्थानीय सेवाको माग पनि बढाउँछन्। यसबाट प्रत्यक्ष रूपमा पर्यटन व्यवसायी र अप्रत्यक्ष रूपमा स्थानीय उत्पादन तथा सेवासँग जोडिएका नागरिकले लाभ लिन सक्छन्।
विशेषगरी गाउँमै बसेर व्यवसाय गर्न चाहने युवाका लागि पर्यटन रोजगारी र स्वरोजगारको माध्यम बन्न सक्छ। स्थानीय उत्पादन, परम्परागत खानपान र सांस्कृतिक पहिचानलाई पर्यटकीय सेवासँग जोड्न सके यस क्षेत्रको आर्थिक गतिविधि थप विस्तार हुने सम्भावना छ।
यद्यपि पर्यटकको आगमन बढे पनि त्यसबाट प्राप्त हुने लाभ स्थानीय समुदायसम्म समान रूपमा पुग्नु महत्त्वपूर्ण छ। स्थानीय उद्यमी, महिला समूह, युवा तथा साना व्यवसायलाई पर्यटन अर्थतन्त्रमा सहभागी गराउन सके मात्रै यसको दीर्घकालीन लाभ गाउँसम्म पुग्न सक्छ।
प्राकृतिक जोखिम र दिगो पर्यटनको चुनौती
नेपालको हिमाली पर्यटन प्राकृतिक वातावरणमा निर्भर छ। अनियमित वर्षा, बाढीपहिरो, हिमपात र तापक्रममा आएको परिवर्तनले पदयात्रा तथा पर्वतीय पर्यटनमा जोखिम थपिरहेका छन्।
मनसुनका बेला सडक र पदमार्ग अवरुद्ध हुने, पुल तथा बाटोमा क्षति पुग्ने र पहिरोका कारण पर्यटकको आवागमन प्रभावित हुने समस्या दोहोरिँदै आएका छन्। यस्ता घटनाले पर्यटन व्यवसायको आम्दानीमा समेत प्रत्यक्ष असर पार्छन्।
अर्कोतर्फ, पर्यटकको संख्या बढेसँगै फोहोर व्यवस्थापन, प्लास्टिकको प्रयोग, पानीका स्रोतको संरक्षण र अव्यवस्थित संरचना निर्माणजस्ता विषय चुनौतीका रूपमा देखा पर्न सक्छन्। प्राकृतिक सौन्दर्य नै यस क्षेत्रको प्रमुख पर्यटकीय सम्पत्ति भएकाले यसको संरक्षणलाई पर्यटन विकाससँगै अघि बढाउन आवश्यक छ।
अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रको जैविक विविधता, वनस्पति, वन्यजन्तु, हिमाली पारिस्थितिक प्रणाली र स्थानीय संस्कृतिको संरक्षण गर्दै पर्यटन गतिविधि सञ्चालन गर्न सके मात्रै यस क्षेत्रको आकर्षण दीर्घकालसम्म कायम रहन सक्छ।
व्यवस्थित विकास भए म्याग्दीको पर्यटनमा नयाँ आयाम
अन्नपूर्ण आधार शिविरमा पछिल्लो समय देखिएको पर्यटकको चहलपहलले म्याग्दीको पर्यटन क्षेत्रमा नयाँ सम्भावना देखाएको छ। छोटो अवधिमा हिमाली यात्रा गर्न सकिने सुविधा, प्राकृतिक सौन्दर्य र स्थानीय समुदायको आतिथ्यले यस क्षेत्रलाई थप स्थापित पर्यटकीय गन्तव्य बनाउन सक्ने आधार तयार गरेको छ।
तर अहिलेको पर्यटकीय आकर्षणलाई दीर्घकालीन उपलब्धिमा बदल्न योजनाबद्ध पूर्वाधार विकास, सुरक्षित पदमार्ग, गुणस्तरीय सेवा र वातावरण संरक्षण अनिवार्य देखिन्छ।
स्थानीय उत्पादन र रोजगारीलाई पर्यटनसँग जोड्ने, सडक विस्तार गर्दा पदयात्राको मौलिकता जोगाउने तथा पर्यटकको बसाइ अवधि बढाउने रणनीति अपनाउन सके अन्नपूर्ण आधार शिविर म्याग्दीको स्थानीय अर्थतन्त्रको महत्त्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ।
पर्यटकको बढ्दो उपस्थितिले सम्भावनाको ढोका खोलेको छ। अब यसलाई व्यवस्थित, सुरक्षित, वातावरणमैत्री र स्थानीय समुदायको हितमा केन्द्रित दिगो पर्यटनमा रूपान्तरण गर्नु मुख्य चुनौती बनेको छ।
