काठमाडौँ। रसुवाको भोटेकोसी तथा त्रिशूली नदीमा भदौ १० गते आएको विनाशकारी बाढीको १० औँ दिन (भदौ १९ गते शुक्रबार) माथिल्लो त्रिशूली-३ ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङभित्र थुनिएका दुई जना कर्मचारीको जीवितै उद्धार गरिएको छ। नेपाली सेना र सशस्त्र प्रहरीको संयुक्त उद्धार टोलीले सञ्जय साह र कविर महर्जनको सकुशल उद्धार गरेपछि घटनामा थप मानिसहरू जीवितै पाइने आशा जगाएको छ।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार बाढीपछि हालसम्म देशभर १३,०९५ जनाको उद्धार गरिएको छ भने ५,६६३ जना घाइतेको उपचार भएको छ। शुक्रबारसम्म १,२९४ जनाको शव फेला परेको छ भने ५,०५३ जना नागरिक अझै सम्पर्कविहीन (बेपत्ता) रहेका छन्। उद्धार र राहतका लागि २१,४२१ जना सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएका छन्।
१० भदौदेखि १९ भदौसम्म: घटना र सरकारी कदमको पूर्ण टाइमलाइन
बाढीको पहिलो दिन – आकस्मिक बैठक र उद्धारको सुरुआत
१० भदौ २०८३
बिहान ८:३७ बजे: तिब्बततर्फबाट आएको बाढीले टिमुरे, रसुवागढी र स्याफ्रुबेसी क्षेत्रमा भीषण क्षति पुर्यायो।
बिहान ९:१५ बजे: राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन समितिको आकस्मिक बैठक बस्यो।
बिहान ९:४५ बजे: नेपाली सेनाको एमआई-१७ हेलिकोप्टर मेडिकल टोलीसहित रसुवातर्फ प्रस्थान गर्यो।
दिउँसो १२:३० बजे: मन्त्रिपरिषद्को आकस्मिक बैठकले गृहमन्त्रीलाई उद्धारका सम्पूर्ण साधन परिचालन गर्ने अधिकार दियो।
साँझ ७:०० बजे: मृतकको संख्या ७२ पुगेको र ४०० भन्दा बढी सम्पर्कविहीन भएको पुष्टि भयो। रातिसम्म मृतक संख्या १०० पुग्यो।
अन्तर्राष्ट्रिय ऐक्यबद्धता र सर्वदलीय सहमति
११ भदौ २०८३
सिंहदरबारमा सर्वदलीय बैठक बसी विपद्को मिलेर सामना गर्न १० बुँदे प्रतिबद्धता जारी गरियो।
राष्ट्रसङ्घका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेस, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ र बेलायती राजा चार्ल्स तृतीयद्वारा दुःख व्यक्त गर्दै सहयोगको प्रतिबद्धता व्यक्त भयो।
शवगृह भरिए, सुरुङभित्र मानिस फसेको पुष्टि
१२-१३ भदौ २०८३
देशभरका अस्पतालका शवगृह (६०० क्षमता) भरिएपछि अस्पतालका करिडोरमै शवहरू राखिन थाले।
माथिल्लो त्रिशूली-३ ‘ए’ को सुरुङभित्र ३५ भन्दा बढी मानिस फसेको खबर आएपछि आफन्तहरूले उद्धारको गुहार मागे।
चीन र भारतका विशेषज्ञ उद्धार टोलीहरू काठमाडौँ आइपुगे।
अन्तर्राष्ट्रिय टोलीसहित सुरुङमा संयुक्त खोजी
१४-१५ भदौ २०८३
नेपाली सेना, भारत र चीनका सुरुङ विज्ञहरू सम्मिलित टोलीले चिलिमे, लाङटाङ र अपर त्रिशूली-१ को सुरुङभित्र प्रवेश गरी खोजी सुरु गरे।
१५ भदौसम्म मृतकको संख्या ९०३ पुग्यो। नागढुङ्गा-मुग्लिन सडकको कृष्णभिरमा सडक भासिएर राजमार्ग अवरुद्ध भयो।
हानि तथा नोक्सानी कोषमा क्षतिपूर्ति माग र पहिलो रिपोर्ट
१६-१७ भदौ २०८३
जलवायु परिवर्तनका कारण हिमपहिरो गएको भन्दै नेपालले राष्ट्रसङ्घीय ‘हानि तथा नोक्सानी कोष’ (Loss and Damage Fund) मा क्षतिपूर्तिको दाबी पठाएको छ।
सरकारको पहिलो स्थिति प्रतिवेदन अनुसार १६ लाख मानिस बाढीबाट प्रभावित भएका छन्।
प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले संसद्लाई सम्बोधन गर्दै यो “सिंगो नेपालको छातीमा परेको साझा बज्रपात” भएको बताए।
१० औँ दिनमा चामत्कारिक उद्धार
१९ भदौ २०८३
माथिल्लो त्रिशूली-३ ‘ए’ को सुरुङबाट १० दिनपछि सञ्जय साह र कविर महर्जनको जीवितै उद्धार गरियो।
उद्धार टोलीका कमान्डर सेनाका लेफ्टिनेन्ट कर्णेल गंगा बरालले यसलाई ठूलो सफलताका रूपमा चित्रण गरे।
विज्ञहरूको विश्लेषण र पाठ
तत्परता सह्रानीय, सुरुङ उद्धारमा कमजोरी: विपद् व्यवस्थापन प्राधिकरणका पूर्वकार्यकारी प्रमुख अनिल पोखरेल र पुनर्निर्माण प्राधिकरणका पूर्वसिइओ युवराज भुसालका अनुसार राज्यसंयन्त्र र सुरक्षाकर्मीको परिचालन तीव्र र सह्रानीय रहे पनि सुरुङभित्रबाट उद्धार गर्ने प्राविधिक ज्ञान, सीप र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग जुटाउने प्रक्रियामा केही ढिलाइ र कमजोरी देखियो।
पूर्वसूचना प्रणालीको अभाव: प्राध्यापक डा. नरेन्द्रराज खनालका अनुसार बाढीको उद्गमस्थल (ल्हेन्दे नदी थुनिएको ठाउँ) देखि रसुवागढी १४ किमी र बेत्रावती ५८ किमी टाढा भए पनि समयमै तल्लो तटमा सूचना पुर्याउन सकिएन। विद्यमान पूर्वसूचना प्रणाली यस्ता ठूला जलवायुजन्य विपद्का लागि अपर्याप्त रहेको पुष्टि भएको छ।
स्थानीय तहको क्षमता: गाउँपालिका र नगरपालिकाहरूमा विपद् गोदाम र उपकरणको चरम अभाव देखियो, जसले गर्दा २०७२ को भूकम्पपछि पनि स्थानीय तहलाई स्रोतसाधन सम्पन्न बनाउन नसकिएको उजागर भएको छ।
