भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले विगत तीन दशकभन्दा लामो समयदेखि निर्माण गरेको ‘अपराजेय’ र ‘दिव्य शक्ति’ युक्त छवि यतिबेला गम्भीर संकटमा परेको छ। चिकित्सा शिक्षाको प्रवेश परीक्षा (NEET) को प्रश्नपत्र चुहावटबाट सुरु भएको एउटा सानो विद्यार्थी आन्दोलनले मोदीको १२ वर्षे सत्ताकालकै सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक विद्रोहको रूप लिएको छ।

शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा, विद्यार्थीहरूको सडक प्रदर्शन र विपक्षीभन्दा बढी सशक्त रूपमा उदाएको ‘नागरिक आन्दोलन’ले कहिल्यै नझुक्ने भाष्य बनाएका मोदीलाई पछि हट्न बाध्य तुल्याएको छ।

NEET काण्ड र आक्रोशको विस्फोट

दसौँ लाख भारतीय युवाका लागि उच्च शिक्षा र मेडिकल प्रवेश परीक्षा (NEET) सम्मानपूर्ण जीवनको प्रवेशद्वार हो। तर, गत मे महिनामा २० लाखभन्दा बढी विद्यार्थी सहभागी भएको परीक्षाको प्रश्नपत्र लिक भएपछि परीक्षा रद्द गरियो।

महिनावौँ घोटिएर तयारी गरेका विद्यार्थीहरू, ऋण लिएर पढाएका अभिभावकहरूको सपना चकनाचुर भयो। केही निराश विद्यार्थीहरूले आत्महत्या गरेपछि युवाहरूको आक्रोश सडकमा पोखियो।

 ‘ककरोच जनता पार्टी’ र सोनाम वाङचुकको साथ

आन्दोलन झन् उग्र बन्नुका पछाडि दुई वटा मुख्य घटनाक्रमले काम गरे:

१. प्रधानन्यायाधीशको टिप्पणी: भारतका प्रधानन्यायाधीश सूर्य कान्तले अर्कै प्रसङ्गमा बेरोजगार युवालाई ‘ककरोच’ (सङ्ग्रहालयका साङ्ला) सँग तुलना गरेपछि रुष्ट बनेका युवाहरूले व्यङ्ग्यका रूपमा ‘ककरोच जनता पार्टी’ निर्माण गरी आन्दोलनलाई रचनात्मक र व्यापक बनाए।

२. सोनाम वाङचुकको अनशन: प्रसिद्ध वातावरणविद् तथा सामाजिक अभियन्ता सोनाम वाङचुकले विद्यार्थीको मागमा ऐक्यबद्धता जनाउँदै अनशन सुरु गरेपछि आन्दोलनले देशभर डढेलोको रूप लियो।

 ‘नयाँ भारत’ को कथा र धरातलको यथार्थ

भ्रष्टाचारमुक्त देश, वार्षिक करोडौँ रोजगारी र सबैलाई १५ लाख दिने वाचासहित सत्तामा आएका मोदीको ‘समृद्ध नयाँ भारत’ को नारा यथार्थमा निकै फरक देखियो।

अत्यधिक बेरोजगारी, महाधनीहरूको अल्पतन्त्र (Oligarchy), धार्मिक ध्रुवीकरण र संस्थाहरूको कब्जाका बीच पिसिएका युवाहरूले सडक र सामाजिक सञ्जालमा मोदीको छविमाथि सीधा प्रहार गरे। जुलाई २० मा नयाँ दिल्लीमा शान्तिपूर्ण प्रदर्शनकारीमाथि प्रहरीले लाठीचार्ज गरेपछि मोदी भारी सुरक्षा घेराबीच संसद्बाट निस्कन बाध्य भएका थिए।

दक्षिण एसियाली लहर र भारतीय लोकतन्त्र

पछिल्लो समय श्रीलङ्का, बङ्गलादेश र नेपालमा डिजिटल माध्यमबाट जोडिएका युवाहरूले निरङ्कुश बन्न खोजेका शासकहरूलाई सत्ताच्युत गरेका उदाहरण छन्। भारतका युवाहरूले पनि सोही लय समात्दै लोकतान्त्रिक संस्थाहरू खोक्रो बनाइए पनि असली रक्षक जनता नै हुन् भन्ने सन्देश दिएका छन्।

७५ वर्ष पुगेका मोदीका लागि यो क्षण राजनीतिक इतिहासकै ठूलो धक्का मानिएको छ। तथापि, घाइते सत्ता थप आक्रामक र अप्रत्याशित बन्न सक्ने खतराप्रति विश्लेषकहरूले सतर्क गराएका छन्।