काठमाडौँ ।
अमेरिका र इरानबीच ऐतिहासिक शान्ति सम्झौता हुने घोषणा भएसँगै सोमबार एसियाली बजारको प्रारम्भिक कारोबारमा कच्चा तेलको मूल्यमा ठूलो गिरावट आएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नै सामाजिक सञ्जाल ‘ट्रुथ सोसल’ (Truth Social) मार्फत दुवै देश शान्ति सम्झौताका लागि राजी भएको र रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिने ‘हर्मुज जलडमरू’ (Strait of Hormuz) खुला हुने जानकारी दिएपछि बजारमा यसको सिधा असर देखिएको हो।
तेलको मूल्यमा आएको गिरावट:
ब्रेन्ट कच्चा तेल (Brent Crude): सोमबार बिहानको कारोबारमा ३.९५ प्रतिशतले घटेर प्रतिब्यारेल ८३.८८ अमेरिकी डलर कायम भएको छ।
डब्लुटीआई कच्चा तेल (WTI): ४.६२ प्रतिशतले घटेर प्रतिब्यारेल ८०.९६ अमेरिकी डलरमा झरेको छ।
पछिल्ला केही सातादेखि दुई देशबीच वार्ता भइरहेको हल्लासँगै तेलको मूल्य बिस्तारै घट्न थालेको थियो, जुन मे महिनाको मध्यतिर उच्च बिन्दुमा पुगेको थियो।
सम्झौताका मुख्य सर्तहरू के-के छन्?
इरानको अर्धसरकारी समाचार संस्था ‘मेहर न्युज एजेन्सी’ का अनुसार वार्ता टोली निकट स्रोतहरूले सम्झौताका केही प्रमुख बुँदाहरू सार्वजनिक गरेका छन्:
१. युद्धको अन्त्य: लेबनानमा जारी युद्धको पूर्ण अन्त्य गरिने।
२. प्रतिबन्धहरू फुकुवा: इरानी तेल निर्यातमाथि लगाइएका प्रतिबन्धहरू क्रमशः हटाउँदै लगिने।
३. सम्पत्ति फुकुवा: विभिन्न देशमा रोक्का रहेको २४ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको इरानी सम्पत्ति फुकुवा गरिने (जसमध्ये वार्ता सुरु हुनुअघि नै १२ अर्ब डलर उपलब्ध गराइने छ)।
४. आणविक प्रतिबद्धता: इरानले आणविक हतियार उत्पादन नगर्ने प्रतिबद्धता जनाउनुपर्ने।
कूटनीतिक प्रयास र आगामी प्रक्रिया
सम्झौताका प्रमुख मध्यस्थकर्ता मुलुकहरू पाकिस्तान र कतारले पनि यस सहमतिको पुष्टि गरेका छन्। इरानका उपविदेशमन्त्री काजेम घरिवाबादीले समझदारीपत्र (MoU) को मस्यौदालाई अन्तिम रूप दिइएको र आउँदो शुक्रबार स्विट्जरल्यान्डमा औपचारिक हस्ताक्षर समारोह हुने जानकारी दिनुभएको छ।
बजारको अवस्था:
यो कूटनीतिक प्रयासलाई दशककै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिए पनि शुक्रबार औपचारिक हस्ताक्षर नभएसम्म र हर्मुज जलडमरूबाट समुद्री ढुवानी पूर्ण रूपमा सामान्य नभएसम्म बजारमा केही अनिश्चितता भने कायमै रहने विश्लेषण गरिएको छ।
