काठमाडौँ, १५ जेठ । नेपालमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना भएको स्मरणमा आज देशभर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी गणतन्त्र दिवस मनाइँदैछ। दिवसको अवसरमा सरकारले देशभर सार्वजनिक बिदा दिएको छ।
गणतन्त्र दिवसको मुख्य आकर्षणका रूपमा आज बिहान सैनिक मञ्च टुँडीखेलमा विशेष समारोह आयोजना हुँदैछ। समारोह सुरु हुनुअघि बिहानै नेपाली सेनाले गणतन्त्रको स्वागतमा तोप पड्काएको छ। बिहान ८ बजेदेखि सुरु हुने उक्त समारोहमा राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री लगायत मुलुकका विशिष्ट व्यक्तित्वहरूको सहभागिता रहनेछ।
परम्परा तोडियो: प्रधानमन्त्री बालेनको अनुरोधमा राष्ट्रपतिले सम्बोधन गर्ने
अघिल्ला वर्षहरूमा टुँडीखेलको गणतन्त्र दिवस समारोहमा राष्ट्रपति सहभागी भए पनि प्रधानमन्त्रीले सम्बोधन गर्ने परम्परा थियो। तर, यस वर्ष प्रधानमन्त्री बालेनले समारोहलाई सम्बोधन नगर्ने भएका छन्।
प्रधानमन्त्रीको सचिवालयका अनुसार, गणतन्त्रको संस्थागत प्रतीक राष्ट्रपति भएकाले सो समारोहलाई राष्ट्रपतिले नै सम्बोधन गर्नुपर्ने भन्दै प्रधानमन्त्री बालेनले शीतल निवासमा पत्र पठाएका थिए। प्रधानमन्त्री बालेन कार्यक्रममा सहभागी हुने तर सम्बोधन भने राष्ट्रपतिबाटै हुने सचिवालयले स्पष्ट पारेको छ।
कसरी आएको थियो गणतन्त्र? (नेपाली ‘म्याग्नाकार्टा’ देखि संविधानसम्म)
जननिर्वाचित पहिलो संविधानसभाको २०६५ जेठ १५ गतेको पहिलो बैठकले २४० वर्षे शाहवंशीय राजतन्त्रको विधिवत् अन्त्य गर्दै नेपालमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्था प्रारम्भको घोषणा गरेको थियो।
यसको पृष्ठभूमि वि.सं. २०६१ माघ १९ गते तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले शासन सत्ता आफ्नै हातमा लिएपछि सुरु भएको थियो। त्यसपछि आन्दोलनरत सात दल र तत्कालीन सशस्त्र युद्धरत नेकपा (माओवादी) बीच पूर्ण लोकतन्त्र स्थापनाका लागि १२ बुँदे समझदारी भयो। सोही समझदारीको जगमा वि.सं. २०६२ फागुनदेखि सुरु भएको निर्णायक जनआन्दोलनले चैतमा व्यापक रूप लियो र अन्ततः राजा ज्ञानेन्द्र संसद् पुनःस्थापना गर्न बाध्य भए।
वि.सं. २०६३ जेठ ४ गते पुनर्स्थापित संसद्ले राजदरबारको अधिकार कटौती गर्दै राजसंस्थालाई निलम्बन गर्यो र माओवादीलाई शान्ति प्रक्रियामा ल्याउने संकल्प प्रस्ताव पारित गर्यो, जसलाई नेपाली इतिहासमा ‘म्याग्नाकार्टा’ पनि भनिन्छ।
यसैको जगमा वि.सं. २०६४ चैत २८ गते पहिलो संविधानसभा निर्वाचन भयो र नेपाल गणतन्त्रमा प्रवेश गर्यो। पछि वि.सं. २०७२ असोज ३ गते दोस्रो संविधानसभाबाट नयाँ संविधान जारी भएसँगै देशमा संघीय, प्रादेशिक र स्थानीय सरकार सञ्चालनमा आएका हुन्।
संविधान सभाले डा. रामवरण यादवलाई गणतन्त्र नेपालको पहिलो राष्ट्रपति चयन गरेको थियो भने विद्यादेवी भण्डारी दोस्रो तथा हाल तेस्रो राष्ट्रपतिका रूपमा रामचन्द्र पौडेल राष्ट्रप्रमुख रहेका छन्।
सुझाव: तपाईँको पोर्टल (Mirmire Online) को फेसबुक पेज वा अनलाइनमा यो समाचार पोष्ट गर्दा प्रधानमन्त्री बालेन र राष्ट्रपतिको फोटो वा टुँडीखेलमा सेनाले तोप पड्काएको ‘फाइल तस्वीर’ प्रयोग गर्दा अझ धेरै दर्शक (Reach) समेट्न सकिन्छ।
