काठमाडौं । नेपाली पत्रकारिता, प्रगतिवादी साहित्य र राजनीतिक क्रान्तिको इतिहासमा कृष्ण सेन ‘इच्छुक’ एउटा यस्तो नाम हो, जसले आफ्नो विचार र सिद्धान्तका लागि कहिल्यै सम्झौता गरेनन्। वि.सं. २०१३ कार्तिक २४ गते भारतको देहरादुनमा जन्मिएका सेनको पुर्ख्यौली जग भने प्युठानको कोटगाउँ थियो। सानै उमेरदेखि शोषित, पीडित र सीमान्तकृत वर्गको आवाजलाई नजिकबाट बुझेका उनले आफ्नो जीवनका ऊर्जावान् समय दाङ र काठमाडौंलाई कार्यक्षेत्र बनाएर जनताको अधिकारका लागि सुम्पिए। उनी नेपाली समाजमा व्याप्त असमानता र सामन्ती सोचका विरुद्ध सधैँ अग्रमोर्चामा उभिए।
‘इच्छुक’ उपनामबाट नेपाली वाङ्मयमा स्थापित उनी प्रगतिवादी साहित्यका शिखर व्यक्तित्व हुन्।काव्य, ‘इतिहासको यस घडीमा’ र ‘बन्दी र भग्नावशेष’ जस्ता कविता सङ्ग्रहहरू मार्फत उनले समाजमा क्रान्तिकारी चेतनाको सञ्चार गरे। उनका रचनाहरूमा उत्पीडित वर्गको रोदन मात्र होइन, त्यो रोदनलाई परिवर्तनको आँधीबेहरीमा बदल्ने दृढ आत्मविश्वास र आशावाद प्रष्ट झल्किन्थ्यो।
साहित्यसँगै कृष्ण सेनको अर्को सबल र निर्भीक पहिचान पत्रकारिता थियो। उनी जनमुखी र व्यावसायिक पत्रकारिताका अनवरत यात्री थिए। तत्कालीन द्वन्द्वकालको कठिन परिस्थितिमा पनि उनले ‘जनादेश’ र ‘महिमा’ जस्ता साप्ताहिक पत्रिकाहरूको कुशल सम्पादन गर्दै राज्य र विद्रोही दुवै पक्षका कमी-कमजोरीलाई निर्धक्क भई जनतामाझ ल्याए। नेपाल पत्रकार महासंघको केन्द्रीय सदस्य समेत रहेका सेनले पत्रकारहरूको हकहित, पेसागत सुरक्षा र प्रेस स्वतन्त्रताका लागि सधैँ खरो रूपमा वकालत गरिरहे।
देशमा संकटकाल लागू भएको त्यो अँध्यारो समयमा आफ्नो क्रान्तिकारी कलम र विचारकै कारण उनी तत्कालीन राज्यपक्षको कडा निसानामा परे। यसै क्रममा वि.सं. २०५९ जेठ ६ गते उनलाई काठमाडौंबाट गिरफ्तार गरियो। हिरासतमा रहँदा उनलाई आफ्नो वैचारिक बाटो बदल्न र आत्मसमर्पण गर्न अनेकौँ प्रलोभन र चरम यातना दिइयो। तर, भौतिक रूपमा कमजोर पारिए पनि उनको आत्मबल र निष्ठालाई कसैले झुकाउन सकेन। अन्ततः हिरासतभित्रै दिइएको अमानवीय र क्रूर यातनाका कारण २०५९ जेठ १३ गते उनको प्राणांत भयो।
कृष्ण सेन ‘इच्छुक’ को भौतिक शरीर हामीमाझ नरहे पनि उनले छोडेर गएको वैचारिक विरासत र साहित्यिक योगदान सधैँ अमर रहनेछ। उनको शहादत भएको दिन अर्थात् जेठ १३ गतेलाई अहिले नेपाली पत्रकारिता जगत्मा ‘क्रान्तिकारी पत्रकारिता दिवस’ का रूपमा स्मरण गरिन्छ। कलम र विचारको स्वतन्त्रताका लागि आफ्नो जीवनकै आहुति दिने यी महान् योद्धा आजको पत्रकारिता र साहित्य क्षेत्रका लागि साहस, निष्ठा र इमानदारिताका अनन्त प्रेरणाका स्रोत हुन्।
