काठमाडौँ — पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र उनकी पत्नी पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री आरजू राणाविरुद्ध जिल्ला अदालत काठमाडौँबाट जारी भएको पक्राउ पुर्जी सर्वोच्च अदालतले निष्क्रिय गरिदिएको छ। पक्राउ अनुमति लिँदा सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभाग र जिल्ला अदालतले कानुनी प्रक्रिया पूरा नगरेको ठहर गर्दै सर्वोच्चले यस्तो आदेश दिएको हो।
सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशद्वय महेश शर्मा पौडेल र नित्यानन्द पाण्डेयको इजलासले सोमबार देउवा दम्पतीलाई पक्राउ नगर्न अन्तरिम आदेशसमेत जारी गरेको छ।
⚖️ पक्राउ पुर्जी निष्क्रिय हुनुका मुख्य कारणहरू
सर्वोच्च अदालतले देउवा दम्पतीको पक्राउ पुर्जी खारेज/निष्क्रिय गर्नुमा मुख्यत: दुईवटा कानुनी त्रुटि औँल्याएको छ:
विधि र ढाँचा नपुगेको: प्रचलित कानुन बमोजिम पक्राउ अनुमति माग्दा कसुरको छोटकरी विवरण, संलग्नता देखिने वारदात, मिति, समय, स्थान तथा पक्राउ गर्नु पर्ने स्पष्ट आधार र कारण खुलाउनुपर्छ। विभाग र जिल्ला अदालत दुवैले यो प्रक्रिया मिचेको सर्वोच्चको ठहर छ।
क्षेत्राधिकारको त्रुटि (विशेष अदालतको क्षेत्राधिकार): सम्पत्ति शुद्धीकरण (मनी लाउन्ड्रिङ) निवारण ऐन, २०६४ लाई संशोधन गर्न बनेको अध्यादेश (२०८३ वैशाख १८ मा राजपत्रमा प्रकाशित) अनुसार यस सम्बन्धी मुद्दा हेर्ने क्षेत्राधिकार विशेष अदालतको हुन्छ। विभागले विशेष अदालतबाट अनुमति लिनुपर्नेमा जिल्ला अदालतबाट लिएकाले अध्यादेश जारी भएसँगै सो पुर्जी स्वतः निष्क्रिय भएको अदालतले जनाएको छ।
अदालतको टिप्पणी: “कसुरको अनुसन्धानका लागि विधिसम्मत रूपमा पक्राउ गर्न सकिनेमा विवाद नभए पनि त्यस्तो पक्राउ स्वेच्छाचारी हुनुहुँदैन। अनुसन्धान निकाय र अदालत यस कुरामा सदैव सचेत हुन जरुरी हुन्छ।”
🌐 इन्टरपोलको ‘रेड नोटिस’ अस्वीकार र प्रमाणको अभाव
देउवा दम्पतीविरुद्ध पक्राउ पुर्जी जारी गरेपछि सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागले इन्टरपोलमार्फत ‘रेड नोटिस’ जारी गर्ने प्रक्रिया अगाडि बढाएको थियो। तर, इन्टरपोलले पनि प्रक्रिया र प्रमाणमा प्रश्न उठाउँदै रेड नोटिस जारी गर्न अस्वीकार गरेको थियो। इन्टरपोलले थप प्रमाण माग गरे पनि नेपाल प्रहरीले पर्याप्त प्रमाण उपलब्ध गराउन सकेको थिएन।
🏚️ बुढानिलकण्ठको घर सफा गर्न पाइने
‘जेनजी’ आन्दोलनका क्रममा देउवाको बुढानिलकण्ठस्थित घरमा आगजनी गरिएको थियो। सरकारले सो घरको भग्नावशेष सफा गर्न रोक लगाएपछि देउवाले त्यसका विरुद्ध पनि अन्तरिम आदेश माग गरेका थिए।
सम्पत्ति शुद्धीकरण ऐनको दफा १६ (१) (ग) बमोजिम प्रमाण लोप गर्ने आशंका जस्ता अवस्था विद्यमान नरहेको भन्दै सर्वोच्चले घरको भग्नावशेष सफा गर्ने काममा कुनै प्रकारको बाधा अवरोध नगर्नु/नगराउनु भनी सरकारका नाममा आदेश दिएको छ।
📍 हाल कहाँ छन् देउवा दम्पती?
पक्राउ पुर्जी जारी भएपछि उपचारका लागि सिङ्गापुर प्रस्थान गरेका देउवा हाल हङकङमा रहेको अनुमान प्रहरीको छ। उनको सचिवालयले पनि उनीहरू हङकङमै रहेको पुष्टि गरेको थियो। आरजू राणा सुरुमा भारत हुँदै सिङ्गापुर र त्यहाँबाट हङकङ पुगेकी थिइन्। यद्यपि, पछिल्लो समय उनीहरू ठ्याक्कै कुन स्थानमा छन् भन्ने कुरा सार्वजनिक भइसकेको छैन।
