१. प्रस्तावना: परिवर्तनको धुरीमा उभिएको मानवता

मानव जाति अहिले कुनै परम्परागत ‘ तेस्रो विश्वयुद्ध’ मा होइन, तर एक यस्तो विश्वव्यापी, जटिल, बहुआयामिक संघर्षमा होमिएको छ जसको स्वरूप सैन्यभन्दा धेरै परको हो—सूचना, विचार, अर्थतन्त्र, संस्कृति र सभ्यताको स्तरमा चलिरहेको छ । अघिल्लो शताब्दीका जस्तो युद्ध अहिलेका सभ्यताले स्विकार्ने छैनन् । तर, युद्धको ‘भावना’, ‘रणनीति’ र ‘दुश्मनको परिभाषा’ भने अझै उस्तै छन्—तर प्रविधि, माध्यम र स्वरूप फेरिएको छ ।

२. युद्ध सुरु भइसकेको छ: तर नक्सामा होइन, मन-मस्तिष्कमा

आज हामी जसलाई भू-राजनीतिक संकट भन्छौं, त्यो २०१४ क्रिमियाको घटनाबाट, सन् २०१७ मा दक्षिण चीन सागरबाट, र २०२३ मा इरान-इजरायल झडपबाट क्रमशः युद्धको अघोषित चरणमा प्रवेश गरिसकेको थियो । अब ‘शून्य घनिष्ठता’ को युगमा हामी छौं—जहाँ हातहतियार होइन, वैचारिक वर्चस्व, रणनीतिक झुकाव र प्रविधिको नियन्त्रण नै नयाँ युध्दका अस्त्र बनेका छन् ।

३. पश्चिम विरुद्ध वैकल्पिक सभ्यता मोर्चा

पश्चिमी शक्ति संरचनाहरू, विशेषतः अमेरिका र युरोप, आज विश्वको वैकल्पिक सभ्यताको उदयलाई आफ्नो ऐतिहासिक प्रभुत्वमाथिको खतरा ठानिरहेका छन्। चीनको ‘सांस्कृतिक र आर्थिक मोडल’, रुसको ‘सार्वभौमिक राष्ट्रको पुनःस्थापन’ र इरानको ‘इस्लामिक स्वायत्तता’—यी सबै पश्चिमी उदारवाद, उदार पूँजीवाद र भूराजनीतिक विस्तारवादका लागि अस्वीकार्य मोडलहरू हुन् ।

यो युद्ध विचारधारात्मक छ—जहाँ एकातिर बहुध्रुवीय विश्वको परिकल्पना छ, भने अर्कोतिर एकध्रुवीय शासक मानसिकता । पश्चिमीय रणनीति भनेको केवल रुसलाई पराजित गर्नु मात्र होइन, उसको सभ्यता, उसको दर्शन, र उसको ‘सत्ता तत्त्व’लाई नै भत्काउनु हो ।

४. युद्धका तीन फ्रन्टलाइन: युरोप, मध्यपूर्व र एसिया

वर्तमान संघर्षका तीन प्रमुख केन्द्रहरू छन्:

पूर्वी युरोप—जहाँ युक्रेन केवल बहाना हो; लक्ष्य भनेको रुसको रणनीतिक सीमाना भत्काउनु हो ।

मध्यपूर्व—जहाँ इजरायल–इरान तनाव एक ‘प्रोक्सी लडाइँ’ होइन, सभ्यताको वर्चस्वको टकराव हो ।

पूर्वी एसिया—जहाँ ताइवान र दक्षिण चीन सागर अब नयाँ ध्रुवीकरणको केन्द्र बनिरहेका छन् ।

यी सबै क्षेत्रहरूमा ‘प्रत्यक्ष’ सैन्य झडप भइनसके पनि, ‘रणनीतिक युद्ध’ दैनिक भइरहेका छन्—ड्रोन हमलादेखि सूचना नियन्त्रण, साइबर सञ्जालहरूमा हस्तक्षेप, र खुफिया संगठनहरूको चरम सक्रियता ।

५. सूचनाको युद्ध: सत्यको चिहान

हालको युद्धमा सबैभन्दा शक्तिशाली हतियार भनेको सूचना युद्ध हो । पश्चिमी मिडिया र प्रविधि कम्पनीहरूले वैश्विक जनमानस निर्माणमा कब्जा जमाइरहेका छन् । सत्यको परिभाषा उनीहरूले तोक्छन्, विरोध गर्नेहरूलाई देशद्रोही वा षड्यन्त्रकारी घोषित गरिन्छ ।

रुस, चीनजस्ता मुलुकहरू आफ्नै सूचना प्रणाली विकास गर्न थालेका छन्, तर त्यो पर्याप्त छैन । अब चाहिएको हो—सत्यको सशक्त वैकल्पिक धारणा, जसले पश्चिमीय भाष्यको एकाधिकार तोड्न सक्छ ।

६. अबको युद्ध: ‘आन्तरिक विघटन’ को रणभूमि

पश्चिमी रणनीतिमा अब प्रत्यक्ष युद्धभन्दा बढी प्राथमिकता आन्तरिक विघटनलाई दिइएको छ।

आर्थिक प्रतिबन्धमार्फत जनजीवन पंगु पार्ने

सामाजिक विद्वेष फैलाएर नागरिक एकता भङ्ग गर्ने

सांस्कृतिक संस्थाहरूमा पश्चिमीय मोडल घुसाउने

वैज्ञानिक र प्राविधिक सञ्जालहरूमार्फत मस्तिष्क पलायन गराउने

यी सबै तत्त्वहरू आजका आधुनिक युद्धका अभिन्न भाग बनेका छन् । अब युद्ध केवल सीमामा हैन, विद्यालयको पाठ्यक्रम, सामाजिक सञ्जाल र जनमानसमा लडिन्छ ।

७. रुसको बाटो: रक्षा होइन, पुनरउद्घोष

रुसका लागि अब रक्षा मात्रै पर्याप्त छैन, उसले नयाँ विश्व दृष्टिकोणको उद्घोष गर्नैपर्छ ।

क) आन्तरिक मोर्चा:

–जनसंख्याको रणनीतिक पुनर्संरचना

–प्रविधिमा आत्मनिर्भरता