काठमाडौ २४ मंसिर ।
भारत सरकारले नेपालसँग विद्युत व्यापारमा आफ्नो एकाधिकार कायम गरेको छ । भारतले यसै साता जारी गरेको क्रस बोर्डर विद्युत् व्यापार निर्दे्शिकाले नेपालसँगको विद्युत् व्यापार रणनीतिक रूपमा नियन्त्रण गरेको हो ।
विद्युत् व्यापारलाई रणनीतिक, राष्ट्रिय र आर्थिक महत्वको मुद्दा बनाउँदै भारतले नेपाल, भुटान र बंगलादेशमा भारतीय कम्पनीले उत्पादन गरेको विद्युत् आयात गर्ने बाटो खुला गरेपनि सम्बन्धित तथा तेस्रो देशका कम्पनीले उत्पादन गरेको बिजुली आयातमा रोक लगाएको छ ।
निर्देशिका अनुसार नेपालमा भारतीय कम्पनी जिएमआर र सतलज कम्पनीले उत्पादन गर्ने बिजुली भारतले निर्वाध रुपमा किन्ने भएपनि चीन, अमेरिका, कोरिया, नर्वेका साथै नेपालकै निजी कम्पनीले उत्पादन गरेका बिजुली भने खरिद नगर्ने भएको छ ।
यसले गर्दा नेपालमा जलविद्युत् विकासलाई ठूलो चुनौती खडा गरेको छ । भारतीय लगानी बाहेकका जलविद्युत् कम्पनीबाट विद्युत् खरिदलाई नियन्त्रित गर्ने भारतीय नीतिले नेपालमा तेस्रो देशको लगानीको सम्भावना लगभग सकिएको छ ।
भारतबाहेक स्वयम् नेपाली लगानीमा निर्माण भएका आयोजनाबाट उत्पादित बिजुली समेत भारतीय बजारमा सिधै बिक्री नहुने भएको छ । विदेशी कम्पनीले उत्पादन गर्ने ठूला आयोजनाको विद्युत् नेपाल आफैले खपत गर्न सक्दैन । यसले गर्दा जलविद्युत्मा विदेशी लगानीको सम्भावना लगभग समाप्त भएको छ ।
भारतले जारी गरेको निर्देशिकाले भारतीय बजारमा विद्युत व्यापारका लागि बाटो खोलिदिएको भएपनि बाटो साँघुरो बनाइ दिएको नेपाल विद्युत प्राधिकरणका प्रवत्ता एवं विद्युत व्यापार विभागका प्रमुख प्रवल अधिकारीले बताउनुभयो ।
निर्देशिकाले नेपालमा जलविद्युत आयोजनाको लाइसेन्स लिएर काम गरिरहेका भारतीय कम्पनीहरुलाई भने उत्साहित बनाउने देखिएको छ ।
