क्रिकेट मैदानमा चौका र छक्काको प्रतिस्पर्धा सुरु हुनुअघि नै नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) ले व्यावसायिक बजारमा आफ्नो उपस्थिति अत्यन्तै बलियो बनाएको छ। प्रसारण अधिकार, डिजिटल माध्यम, टिकट बिक्री, आकर्षक प्रायोजन र विश्वचर्चित विदेशी खेलाडीहरूको सहभागिताले यस प्रतियोगितालाई केवल खेलकुदको सीमाभन्दा बाहिर पुर्याएको छ। अबको मुख्य चुनौती प्रतियोगिता भव्य रूपमा आयोजना गर्नु मात्र होइन, यसबाट सिर्जना हुने आर्थिक अवसरलाई दिगो उद्योगमा रूपान्तरण गर्नु हो।
आजदेखि सुरु हुँदै तेस्रो संस्करण
एनपीएलको तेस्रो संस्करण आज सोमबार, कात्तिक १० (अक्टोबर २६) देखि कीर्तिपुरस्थित त्रिवि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदानमा औपचारिक रूपमा सुरु हुँदैछ। आगामी कात्तिक २५ (नोभेम्बर २१) सम्म चल्ने यस प्रतियोगितामा आठ फ्रेन्चाइज टोलीहरूले उपाधिका लागि प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। आज साँझ ५ बजे हुने उद्घाटन खेलमा साविक विजेता लुम्बिनी लायन्स र सुदूरपश्चिम रोयल्स आमनेसामने हुँदैछन्।
यसपालि प्रतियोगिताको महत्त्व र गरिमा उच्च हुनुका पछाडि तीन प्रमुख परिवर्तनहरू छन्—अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी) को औपचारिक मान्यता, निर्णय पुनरावलोकन प्रणाली (डीआरएस) को अत्याधुनिक प्रयोग, र प्रसारण तथा टिकट बिक्री अधिकारबाट भित्रिएको ठूलो व्यावसायिक रकम। यी परिवर्तनहरूले नेपाली क्रिकेटको विश्वव्यापी विश्वसनीयता उच्च बनाएका छन्।
प्रसारण र टिकट अधिकारमै ३३ करोड ५३ लाख रुपैयाँ
एनपीएलको तेस्रो संस्करणको आर्थिक आकार यस वर्षको प्रसारण तथा टिकट बिक्री सम्झौताबाट प्रस्ट हुन्छ। आयोजक नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) ले यी अधिकारका लागि तीनवटा मुख्य सम्झौताबाट कुल ३३ करोड ५३ लाख रुपैयाँको निश्चित रकम प्राप्त गर्ने व्यवस्था मिलाएको छ।
डिजिटल प्रसारण: विश्वव्यापी डिजिटल प्रसारण अधिकार नेटटीभीले १८ करोड ४ लाख रुपैयाँमा प्राप्त गरेको छ।
टेलिभिजन प्रसारण: नेपालभित्र टेलिभिजन प्रसारण अधिकार हिमालय टेलिभिजन नेटवर्कले १४ करोड ६४ लाख रुपैयाँमा लिएको छ।
टिकट बिक्री: टिकट बिक्री अधिकार ईसेवाले ८५ लाख रुपैयाँमा प्राप्त गरेको छ।
यो रकम एनपीएलको व्यावसायिक विकासमा ऐतिहासिक उपलब्धि हो। यसले खेलकुद सामग्रीको प्रसारण अधिकार पनि उच्च मूल्यको बिक्रीयोग्य सम्पत्ति बन्न सक्छ भन्ने गतिलो उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।
अघिल्ला संस्करणहरूको वित्तीय पाटो हेर्दा, पहिलो संस्करणमा कुल आम्दानी २७ करोड ६९ लाख रुपैयाँभन्दा बढी हुँदा खर्च २० करोड १५ लाख रुपैयाँ भई करिब ७ करोड ५४ लाख रुपैयाँ बचत भएको थियो। त्यस्तै, दोस्रो संस्करणमा कुल आम्दानी बढेर ४७ करोड ३६ लाख रुपैयाँ पुग्यो भने कुल खर्च २१ करोड ९६ लाख रुपैयाँ रह्यो। जसमा फ्रेन्चाइज टोलीहरूलाई करिब १६ करोड १९ लाख रुपैयाँ आम्दानी बाँडफाँट गरिएको थियो भने क्यानको हिस्सामा करिब ९ करोड २१ लाख रुपैयाँ पर्न सफल भयो। यी तथ्याङ्कले एनपीएलको व्यावसायिक आकार तीव्र गतिमा फराकिलो बन्दै गएको प्रस्ट देखाउँछन्।
आईसीसीको मान्यताले फराकिलो बन्दै गरेको बजार
यस संस्करणको सबैभन्दा ठूलो कोसेढुङ्गा भनेको आईसीसीको औपचारिक मान्यता हो। आईसीसीले गत अक्टोबर १६ मा तेस्रो संस्करणलाई आधिकारिक स्वीकृति प्रदान गरेको छ। फलस्वरुप, यस संस्करणका प्रत्येक खेलले आधिकारिक ट्वान्टी–२० मान्यता पाउनेछन् र खेलाडीहरूले बनाएका रन तथा लिएका विकेटहरू उनीहरूको आधिकारिक करियर तथ्याङ्कमा समावेश हुनेछन्।
यसले खेलाडीहरूलाई अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा आफ्ना व्यक्तिगत कीर्तिमान र पहिचान बनाउन ठूलो अवसर दिएको छ भने फ्रेन्चाइज टोलीहरूलाई विश्वस्तरका खेलाडीहरू सहजै आकर्षित गर्ने वातावरण तयार पारेको छ।
डीआरएस प्रणाली र मैदानबाहिरको अर्थतन्त्र
खेलको निष्पक्षता र विश्वसनीयताका लागि यसपटक डेढदेखि दुई करोड रुपैयाँको लागतमा निर्णय पुनरावलोकन प्रणाली (डीआरएस) प्रयोग गरिएको छ, जसको खर्च क्यान र आठवटै फ्रेन्चाइज टोलीहरूले आपसी समझदारीमा व्यहोरेका छन्। यसमा बल ट्र्याकिङ र एज डिटेक्सनजस्ता अत्याधुनिक प्रविधिहरू समावेश छन्।
साथै, एनपीएलको आर्थिक प्रभाव खेल मैदानभित्र मात्र सीमित नरही स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत व्यापक फैलिएको छ। कीर्तिपुर आसपासका होटल, यातायात, रेस्टुरेन्ट, खेलकुद सामग्रीका साना व्यापारी तथा डिजिटल उद्यमीहरूका लागि यो सिजन आम्दानीको प्रमुख स्रोत बनेको छ। मैदान बाहिर देखिने भीड र चहलपहलले समग्र स्थानीय बजारलाई चलायमान बनाएको छ।
विश्वचर्चित खेलाडीहरूको एलिट जमघट
यसपटकको एनपिएललाई थप रोमाञ्चक र विश्वव्यापी बनाउन विश्व क्रिकेटका थुप्रै दिग्गज खेलाडीहरू मैदानमा उत्रिँदैछन्:
डेभिड मिलर (दक्षिण अफ्रिका) — कर्णाली याक्स
शेरफेन रदरफोर्ड (वेस्ट इन्डिज) — सुदूरपश्चिम रोयल्स
डेभिड वार्नर (अस्ट्रेलिया) — काठमाडौं गोर्खाज
आन्द्रे रसेल (वेस्ट इन्डिज) र एन्जेलो म्याथ्युज (श्रीलंका) — विराटनगर किंग्स
सकिब अल हसन (बंगलादेश) — पोखरा एभेन्जर्स
मोइन अली (इंग्ल्यान्ड) र जिमी निसम (न्युजिल्यान्ड) — जनकपुर बोल्ट्स
विश्वप्रसिद्ध खेलाडीहरूको यो भव्य उपस्थिति र व्यावसायिक फड्कोसँगै आजबाट सुरु हुने एनपिएलको तेस्रो संस्करणले नेपाली क्रिकेटको इतिहासमा नयाँ र स्वर्णिम अध्याय थप्ने अपेक्षा गरिएको छ।
