इरानले विश्वकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्ग मानिने ‘होर्मुज जलडमरूमध्य’ (Hormuz Strait) मा सामान्य आवतजावत पुनः सुरु गर्नका लागि ओमानसँगको वार्ता मात्र पर्याप्त नहुने स्पष्ट पारेको छ। उक्त रणनीतिक जलमार्गमा कामकाज साविककै अवस्थामा फर्काउनुअघि इरानविरुद्ध अमेरिकाले गर्दै आएका सैन्य कारबाहीहरू रोकिनुपर्ने लगायतका व्यापक सर्तहरू पूरा हुनुपर्ने तेहरानको भनाइ छ।
इरानी अधिकारीहरू र ओमानबिच होर्मुज जलमार्ग खोल्ने विषयमा वार्ता भइरहेका बेला इरानको यो कडा बयान सार्वजनिक भएको हो। यसले होर्मुज जलमार्ग छिट्टै खुल्ने आशामा धक्का पुगेको छ। इरानको फार्स न्युज एजेन्सीका अनुसार इरानी वार्ता टोलीका एक निकट स्रोतले इरान र ओमानबिच जारी संवादको परिणाम द्विदेशीय सम्झौताका रूपमा आउन सक्ने भए तापनि जलडमरूमध्यलाई पूर्ण रूपमा सुरक्षित गर्न र पुनः सञ्चालनमा ल्याउन आवश्यक सर्तहरू भने अझै पूरा हुन नसकेको बताएको छ।
उक्त स्रोतका अनुसार अमेरिकाले पूर्वसम्झौताहरूको उल्लङ्घन गरेका कारण होर्मुज जलडमरूमध्य बन्द हुन पुगेको हो। इरानमाथि भइरहेका अमेरिकी आक्रमण नरोकिएसम्म र इरानका सर्तहरू पूरा नभएसम्म यो जलमार्गको स्थिति एक महिनाअघिको जस्तो सामान्य हुन नसक्ने तेहरानले जनाएको छ।
इरानले जलडमरूमध्यको भविष्यको व्यवस्थापनबारे आफ्नो वार्ता केवल ओमानसँग मात्र भइरहेको र अमेरिकासँग कुनै पनि सीधा वार्ता नगरेको दाबी गरेको छ। हाल इरान र ओमानबिच एक प्रस्तावित ‘मिडल करिडोर’ मा केन्द्रित रहेर छलफल भइरहेको छ, जसले होर्मुजलाई लिएर ओमानले व्यक्त गरेका सुरक्षा चिन्ताहरूको समाधान गर्ने विश्वास गरिएको छ।
यसैबिच, अमेरिकी अधिकारीहरूका तर्फबाट प्रत्यक्ष वा क्षेत्रीय मित्रराष्ट्रहरूमार्फत आइरहेका विरोधाभासी सन्देशहरूले वार्ता प्रक्रियालाई थप जटिल बनाएको इरानको आरोप छ। बाह्य हस्तक्षेपका कारण वार्तामा ढिलाइ हुनसक्ने वा वार्ता नै असफल हुनसक्ने चिन्ता तेहरानले व्यक्त गरेको छ।
अर्कोतर्फ, अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यम ‘अल जजिरा’ले इजरायली स्रोतलाई उद्धृत गर्दै अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र उहाँका सल्लाहकारहरू इरानसँग छिट्टै सम्झौता गर्न उत्सुक रहेको रिपोर्ट प्रकाशित गरेको छ।
उल्लेखनीय छ, होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण समुद्री मार्गहरूमध्ये एक हो, जहाँबाट विश्वभर आपूर्ति हुने खनिज तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास (LNG) को ठूलो हिस्सा ओसारपसार हुने गर्दछ। इरान र अमेरिकाबिच बढेको तनाव र सैन्य आक्रमणका कारण यो जलमार्ग बन्द हुँदा अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजार र विश्व अर्थतन्त्रमै गम्भीर असर परिरहेको छ।
