काठमाडौँ, १५ असार । काठमाडौँ। देशभर आज २३औँ राष्ट्रिय धान दिवस तथा रोपाइँ महोत्सव विविध कार्यक्रमका साथ मनाइँदैछ। नेपाली समाजमा परापूर्वकालदेखि नै असार १५ गतेलाई मुख्य रोपाइँको सुरुआत र ‘दही–चिउरा खाने पर्व’ का रूपमा हर्सोल्लासका साथ मनाउने परम्परा रहँदै आएको छ।
कृषिप्रधान देश नेपालमा ‘मानो रोपेर मुरी उब्जाउने’ यो महिनालाई किसानहरूको विशेष र व्यस्त समयका रूपमा लिइन्छ। नेपाल सरकारको वि.सं. २०६१ मंसिर २९ गतेको निर्णयअनुसार वि.सं. २०६२ साल असार १५ गतेदेखि औपचारिक रूपमा राष्ट्रिय धान दिवस मनाउन सुरु गरिएको हो। यस वर्ष ‘जलवायु मैत्री प्रविधि, धान उत्पादनमा वृद्धि र समृद्धि’ भन्ने मूल नाराका साथ सरकारी तथा निजी क्षेत्रबाट विभिन्न स्थानमा रोपाइँ महोत्सव आयोजना गरिएका छन्।
सांस्कृतिक मौलिकता र कृषि–पर्यटन
असार १५ का दिन किसानहरू धानको बीउ उखेल्ने, खेत जोत्ने र रोप्ने काममा व्यस्त हुन्छन्। यस अवसरमा किसान तथा युवायुवतीहरू खेतको हिलोमा पसेर परम्परागत असारे भाका गाउने, लोकदोहोरी खेल्ने र एक–अर्कामाथि हिलो छ्यापाछ्याप गरेर मनोरञ्जन गर्ने गर्दछन्।
विगत केही वर्षयता यो पर्वमा सहरी क्षेत्रका युवावर्ग र नेपाल भ्रमणमा रहेका विदेशी पर्यटकहरूको समेत उल्लेख्य र उत्साहजनक सहभागिता हुन थालेको छ। यसले नेपालको मौलिक संस्कृतिको संरक्षण गर्नुका साथै कृषि–पर्यटन (Agro-tourism) को प्रवर्द्धनमा समेत ठूलो टेवा पुर्याएको छ।
दही–चिउरा उपभोगको महत्त्व
असार १५ को अर्को मुख्य आकर्षण दही–चिउरा खानु हो। असारको चर्को गर्मी र हिलोमा शारीरिक श्रम गर्दा थकित भएका किसानहरूलाई ऊर्जा र शीतलता प्रदान गर्न दही–चिउरा खाने परम्परा रहेको छ।
स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले पनि दहीमा पाइने सुक्ष्म जीवाणु (प्रोबायोटिक्स) ले पाचन प्रणालीलाई सबल बनाउने र चिउराले शरीरलाई तत्काल ऊर्जा दिने भएकाले यसको विशेष महत्त्व छ। सांस्कृतिक निरन्तरताका कारण हाल कृषिसँग प्रत्यक्ष रूपमा आवद्ध नभएका र सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकहरूले पनि आजको दिनलाई दही–चिउरा खाएर उत्सवका रूपमा मनाउने गर्दछन्।
राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा धानको योगदान
नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) मा कृषि क्षेत्रको र त्यसमा पनि धान खेतीको महत्त्वपूर्ण योगदान रहँदै आएको छ। समयमै मनसुन सक्रिय भई धानको उत्पादन वृद्धि हुँदा राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्ने गर्दछ। कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका अनुसार यतिबेला देशभरका अधिकांश भू-भागमा मनसुन सक्रिय भइसकेकाले किसानहरू उत्साहका साथ रोपाइँ कार्यमा व्यस्त रहेका छन्।
