प्यूठान, २७ जेठ २०२६ । नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा एउटा ऐतिहासिक फड्को मार्दै बुटवल पावर कम्पनी लिमिटेड (BPC) ले प्यूठानको दरिमचौरमा ५० किलोवाट क्षमताको ‘हरित हाइड्रोजन (Green Hydrogen) पाइलट परियोजना’ को औपचारिक उद्घाटन गरेको छ। भविष्यको स्वच्छ र नवीकरणीय ऊर्जा समाधानको रूपमा हेरिएको हरित हाइड्रोजनको व्यावसायिक सम्भावना पहिल्याउन यो परियोजना नेपालकै लागि एउटा कोशेढुङ्गा साबित हुने अपेक्षा गरिएको छ।
यो पाइलट परियोजना बीपीसीद्वारा सञ्चालित १२ मेगावाट क्षमताको झिमरुक जलविद्युत आयोजनाको परिसरमा स्थापना गरिएको हो। जसले जलविद्युतबाट उत्पादित नवीकरणीय ऊर्जाको प्रयोग गरी ‘विद्युत् अपघटन’ (Electrolysis) प्रक्रियामार्फत पर्यावरणमैत्री हरित हाइड्रोजन उत्पादन गर्दछ।
परियोजना विश्व बैंकको प्राविधिक सहयोग तथा संयुक्त अधिराज्य (युके) सरकारको विदेश, राष्ट्रमण्डल तथा विकास कार्यालय (FCDO) मार्फत ‘युके अन्तर्राष्ट्रिय विकास’ को आर्थिक सहयोगमा सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको हो।
परियोजनाको उद्घाटन समारोहमा लुम्बिनी प्रदेशका माननीय सांसद, ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालयका उच्च प्रतिनिधिहरू, प्यूठान जिल्लाका स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिहरू, प्रमुख जिल्ला अधिकारी (CDO), विश्व बैंक तथा एफसीडीओका प्रतिनिधिहरू, नेपाल विद्युत प्राधिकरण (नेविप्रा) एवं बीपीसीका पदाधिकारीहरू र ऊर्जा क्षेत्रका विभिन्न सरोकारवालाहरूको उल्लेख्य सहभागिता रहेको थियो।
विश्वव्यापी रूपमा कार्बन उत्सर्जन न्यूनीकरणका लागि हरित हाइड्रोजनलाई भरपर्दो विकल्प मानिन्छ। बीपीसीको यस पाइलट प्लान्टमा ५० किलोवाट क्षमताको क्षारीय (Alkaline) इलेक्ट्रोलाइजर प्रणाली जडान गरिएको छ, जसले ९९.९९ प्रतिशत शुद्धता भएको हाइड्रोजन उत्पादन गर्दछ।
उत्पादित हाइड्रोजनलाई १५० बार (Bar) को उच्च चाप (Pressure) मा कम्प्रेस गरेर विशेष सिलिण्डरहरूमा भण्डारण गरिनेछ। यो प्लान्ट गत १३ अप्रिल २०२६ मै सफलतापूर्वक सञ्चालन (Commission) मा आइसकेको र सोही दिन पहिलो हाइड्रोजन सिलिण्डर सफलतापूर्वक भरिएको कम्पनीले जनाएको छ।
यातायात, ठूला उद्योग, रासायनिक मल उत्पादन तथा दीर्घकालीन ऊर्जा भण्डारण जस्ता क्षेत्रहरू—जहाँ सिधै बिजुली प्रयोग गर्न कठिन हुन्छ (Hard-to-abate sectors)—त्यहाँ हरित हाइड्रोजनको प्रयोगले कार्बन उत्सर्जन शून्यमा झार्न मद्दत पुर्याउँछ।
उद्घाटनका अवसरमा बीपीसीका प्रतिनिधिहरूले नवीकरणीय ऊर्जा र नवप्रवर्तनप्रतिको आफ्नो प्रतिबद्धता दोहोर्याएका छन्। यस पाइलट परियोजनाबाट हाइड्रोजनको उत्पादन, सङ्कुचन, भण्डारण, सुरक्षा मापदण्ड, प्राविधिक कार्यसम्पादन तथा यसको आर्थिक व्यवहार्यताका बारेमा नेपालले पहिलोपटक व्यावहारिक अनुभव र महत्त्वपूर्ण सिकाइ प्राप्त गर्नेछ।
नेपाल सरकारले हालै ‘हरित हाइड्रोजन नीति’ ल्याएको र मकवानपुरको हेटौँडामा २.५ मेगावाट क्षमताको अर्को सरकारी हरित हाइड्रोजन पाइलट परियोजना अघि बढाउने योजना बनाएको सन्दर्भमा निजी क्षेत्रको यो प्रयासले देशको ऊर्जा रणनीतिलाई ठूलो बल पुग्ने देखिन्छ। प्रचुर जलविद्युत् सम्भावना भएको नेपालले बढी भएको बिजुलीलाई हाइड्रोजनमा रूपान्तरण गरी आन्तरिक खपत बढाउन र क्षेत्रीय बजारमा समेत व्यापार गर्न सक्ने ढोका खुलेको छ।
बुटवल पावर कम्पनी लिमिटेड (BPC) नेपालको निजी क्षेत्रको अग्रणी ऊर्जा कम्पनी हो। विगत ६ दशकदेखि जलविद्युत विकास, उत्पादन, प्रसारण र वितरणमा सक्रिय रहँदै आएको बीपीसीले यो नयाँ ऊर्जा प्रविधिको सुरुवात गरेर नेपालको दिगो र स्वच्छ ऊर्जा भविष्यको यात्रामा पुनः आफ्नो नेतृत्वदायी भूमिका प्रमाणित गरेको छ।
