वासिङ्टन, २८ वैशाख २०८३ (११ मे २०२६): अमेरिका र इरानबीच जारी तनाव फेरि उत्कर्षमा पुगेको छ। इरानले पाकिस्तानमार्फत पठाएको युद्धविरामको प्रस्तावलाई अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ‘पूर्ण रूपमा अस्वीकार्य’ भन्दै खारेज गरिदिएका छन्। यससँगै खाडी क्षेत्रमा पुनः युद्धको बादल मडारिन थालेको छ।
प्रमुख घटनाक्रम र विवादका कारण
ट्रम्पको अडान: राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानले विगत ४७ वर्षदेखि अमेरिकासँग ‘खेल खेलिरहेको’ आरोप लगाउँदै अब त्यो नचल्ने चेतावनी दिएका छन्। अमेरिकाले इरानसमक्ष मुख्य तीन सर्त राखेको छ: होर्मुज जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz) खुला गर्ने, परमाणु कार्यक्रम सीमित गर्ने र स्थायी युद्धविराम।
इरानको माग: इरानका सर्वोच्च नेता मोजतबा खामेनेईले सेनालाई ‘कठोर कदम’ चाल्न निर्देशन दिएका छन्। तेहरानले केवल अस्थायी युद्धविराम नभई लेबनानसहित सम्पूर्ण क्षेत्रमा स्थायी शान्ति र समुद्री व्यापारको सुरक्षा ग्यारेन्टी हुनुपर्ने माग राखेको छ।
समुद्री क्षेत्रमा बढ्दो हमला
तनावकै बीच खाडी क्षेत्रमा ड्रोन हमलाहरू तीव्र भएका छन्:
कतार नजिकै एउटा जहाजमा ड्रोन आक्रमणबाट आगलागी भएको छ।
संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) ले आफ्नो हवाई क्षेत्रमा दुईवटा ड्रोन खसालेको दाबी गर्दै त्यसको दोष इरानमाथि लगाएको छ।
कुवेतले पनि आफ्नो क्षेत्रमा शंकास्पद ड्रोन गतिविधि देखिएको पुष्टि गरेको छ।
परमाणु हतियारको त्रास
संयुक्त राष्ट्र संघको परमाणु एजेन्सीका अनुसार इरानसँग हाल ६० प्रतिशतसम्म संवर्धित ४४० केजीभन्दा बढी युरेनियम छ, जुन परमाणु हतियार बनाउन पर्याप्त मानिन्छ। इरानी सेनाले आफ्ना परमाणु केन्द्रहरूमा विदेशी शक्तिले घुसपैठ गर्न सक्ने आशंका गर्दै उच्च सतर्कता अपनाएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रिया
इजरायल: प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले इरानबाट संवर्धित युरेनियम पूर्ण रूपमा नहटाएसम्म युद्ध समाप्त नहुने स्पष्ट पारेका छन्।
रूस: राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले इरानको युरेनियम सुरक्षित राख्न रूस तयार रहेको प्रस्ताव पुनः दोहोर्याएका छन्।
बेलायत र फ्रान्स: यी दुई देशले होर्मुज क्षेत्रमा ‘अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री सुरक्षा मिशन’ चलाउने योजना बनाएका छन्, जसलाई इरानले ‘विदेशी हस्तक्षेप’ भन्दै कडा जवाफ दिने धम्की दिएको छ।
होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वकै प्रमुख तेल र ग्यास आपूर्तिको मार्ग हो। यदि यहाँ तनाव बढ्दै गएमा विश्वभर इन्धनको मूल्यमा ठूलो असर पर्न सक्ने विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्। हाललाई कूटनीतिक प्रयासहरू असफल जस्तै देखिएका छन्।
